İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi E.2025/764 K.2025/577

İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin 26/11/2024 tarih 2024/684 esas 2024/906 karar sayılı kararına karşı istinaf yasa yoluna başvurulmuş ve dosya istinaf incelemesi yapılmak üzere dairemize gönderilmiş olup, dosya heyetçe incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı, taraflar arasında düzenlenen 13/08/2022 tarihli araç kiralama sözleşmesi gereğince davacı yana ait aracın, nakliyesi sağlanarak davalıya teslim edildiğini, sözleşme gereğince düzenlenen faturanın davalıya tebliği üzerine davalı yanca süresinde fatura iade işlemi yapılmadığını, cari hesap ekstresine ve taraf ticari defterlerine göre davalının borçlu olduğunun anlaşılacağını ileri sürerek fatura bedelinin tahsili için başlatılan icra takibine vaki itirazın iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNCE VERİLEN KARAR

Mahkemece; 30/04/2024 tarihinde; "somut olayda uyuşmazlığın kira ilişkisinden kaynaklandığı, HMK'nun 4/1-a maddesi uyarınca davanın görevli İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi'nde görülmesi gerektiği gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiş, hükmün davacı ve davalı tarafça istinaf edilmesi üzerine;

Dairemizin 12/07/2024 tarih 2024/2218 esas 2024/1598 karar sayılı kararı ile. "1-Davalıya dava dilekçesi tebliğ edilmeden ve savunma hakkı verilmeden tensiben görevsizlik nedeniyle davanın usulden reddine kararı verilmesi Anayasa'nın 36. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukuki dinlenme hakkına aykırıdır.

2-Davacı, "kepçe çalışma bedeli" açıklaması ile düzenlediği fatura bedelinin tahsilini istemektedir. Dayanak sözleşmenin taraflarca "araç kiralama sözleşmesi" başlığı altında düzenlenmesi sözleşmenin niteliği açısından bağlayıcı değildir.

Sözleşmenin niteliğinin belirlenmesi için öncelikle davacıya ait kullanımı özel teknik bilgi ve belge gerektiren iş makinesinin kiraya veren tarafından istihdam edilen operatör tahsis edilerek davalıya teslim edilip edilmediğinin taraflardan sorularak saptanması, İnsan unsurunun kira sözleşmesinin konusu olamayacağının gözetilmesi,

sonrasında ise sözleşme hükümleri değerlendirilerek sahada kullanılan iş makinesinin davalının kullanımına terk edilip edilmediğinin buna göre sözleşmenin kira sözleşmesi veya hizmet sözleşmesi olup olmadığının yorumlanması gerekir... mahkemece, değinilen yönler araştırılıp değerlendirilmeden uyuşmazlığın kira sözleşmesinden kaynaklandığından bahisle görevsizlik kararı verilmesi doğru olmamıştır." gerekçeleri ile kararın kaldırılmasına karar verilmiş,

Kaldırma kararı üzerine yapılan yargılama sonunda Mahkemece, 26/11/2024 tarihinde; "HMK'nun 114/1-c, 115/2. maddeleri uyarınca davanın usulden reddi ile Mahkememizin görevsizliğine, HMK'nin 4/1-a maddesi uyarınca davaya bakmakla yetkili ve görevli mahkemenin İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi olduğuna" karar verilmiştir. Karara karşı davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacının 06/12/2024 tarihli talep dilekçesinde "Ayrıca her ne kadar davayı İzmir mahkemelerinde açmış olsak da taraflar arasında imzalanan sözleşme maddesinde Muğla mahkemelerinin yetkili olduğuna yer verilmiştir. Bu nedenle dosyanın Muğla mahkemelerine gönderilmesini talep ederiz. Bu doğrultuda HMK’nun 20. Maddesi uyarınca, süresi içinde dosyanın görevli ve yetkili Muğla Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilmesini istemek zorunluluğumuz hasıl olmuştur.

Açıklanan nedenler ile mahkemenizin 2024/684 Esas sayılı görevsizlik kararı üzerine dava dosyasının görevli ve yetkili olan Muğla Nöbetçi Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilmesini talep ederiz." şeklinde talep dilekçesinin mahkemece değerlendirilmediği, Muğla mahkemelerinin yetkili olduğu, ayrıca görevsizlik kararı verilmesi nedeniyle davalı yararına vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

GEREKÇE

1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun “Görevin belirlenmesi ve niteliği” kenar başlıklı 1.maddesinde; “Mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar, kamu düzenindendir.” hükmü mevcut olup HMK’nın 114. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine göre mahkemenin görevli olması dava şartıdır. HMK’nın 115. maddesine göre ise dava şartlarının mevcut olup olmadığı, taraflarca ileri sürülüp sürülmediğine bakılmaksızın yargılamanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Mahkemelerin görevine ilişkin yasal düzenlemeler, yetkiye ilişkin düzenlemelerden önce gelir. Bu nedenle, davaya bakan mahkemece öncelikle görevli olunup olunmadığının re'sen incelenmesi, görevli olunduğu kanaati hasıl olursa yetkinin kesin olduğu hallerde re'sen, yetkinin kesin olmadığı hallerde ise usulünce yapılmış bir yetki itirazın bulunması halinde yetkili olunup olunmadığının değerlendirilmesi gerekir. Bu bakımdan, görevsiz olduğu sonucuna varan mahkemece görevle ilgili bir karar verilmeden yargı çevresi dışındaki bir mahkemeye yetkisizlik kararı verilmesi yargılama usulüne ilişkin yasal düzenlemelere aykırılık oluşturacağından davalının bu yöndeki istinaf istemi yerinde değildir.

2-AAÜT'nin 7/1. maddesi; " Ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar; davanın nakli, davanın açılmamış sayılması yahut görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildikten sonra başka bir mahkemede yargılamaya devam edilmemesi durumunda bu Tarifede yazılı ücretin yarısına, ön inceleme tutanağı imzalandıktan sonra karar verilmesi durumunda tamamına hükmolunur. Şu kadar ki, davanın görüldüğü mahkemeye göre hükmolunacak avukatlık ücreti, bu Tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünde yazılı miktarları geçemez." şeklinde düzenlenmiştir.

Somut olayda; Mahkemece verilen görevsizlik kararı "ilk" görevsizlik kararıdır. AAÜT'nin 7/1. maddesi "başka bir Mahkemede yargılamaya devam edilmemesi halinde" şeklinde düzenlenmiştir. AAÜT'nin 7/1. maddesinde belirtilen koşul oluşmamıştır. Davalı lehine vekalet ücreti verilmemiş olmasında usul ve yasaya aykırı yön yoktur.

Açıklanan nedenlerle davalının istinaf kanun yolu başvurusunun esastan reddine karar vermek gerekmiştir.