Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi E.2025/545 K.2025/774

: 1- .......... 2- .......... 3- ..........

DAVA

İtirazın İptali

İSTİNAF KARAR TARİHİ : 30/04/2025

İSTİNAF KARAR YAZIM TARİHİ : 30/04/2025

Yukarıda bilgileri yazılı mahkemece verilen karara ilişkin istinaf talebi üzerine mahkemece dosya istinaf incelemesi yapılmak üzere dairemize gönderildiğinden yapılan ön inceleme ve incelemeyle heyete tevdi olunan dosyanın gereği görüşülüp aşağıdaki karar verilmiştir.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

ASIL DAVADA

Davacı vekili 08.09.2021 tarihli dava dilekçesinde özetle şu hususları belirtmiştir: Davalının işleteni olduğu .......... plakalı araç, müvekkil sigorta şirketi tarafından zorunlu trafik poliçesi ile sigortalanmış olup, 09.05.2020 tarihinde meydana gelen trafik kazasında .......... plakalı aracın hasara uğradığı ve bu hasar nedeniyle hak sahibine toplam 39.523,24 TL ödendiği ifade edilmiştir.

Kazaya sebebiyet veren sürücünün geçerli sürücü belgesinin bulunmadığı ve Zorunlu Trafik Poliçesi Genel Şartları gereği, sigortalıya rücu hakkının doğduğu belirtilmiştir. Konya.... İcra Müdürlüğü’nün ....... Esas sayılı dosyasında başlatılan icra takibine davalı tarafından itiraz edilmesi üzerine takibin durduğu, itirazın haksız ve kötü niyetli olduğu ileri sürülmüştür.

Davacı, itirazların iptaline, takibin devamına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

BİRLEŞEN Konya.... TÜKETİCİ MAHKEMESİNİN 14/09/2021 tarihli ... Esas ve ... Karar sayılı dosyasında;

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Davalının maliki olduğu .......... plakalı aracın davacı şirket tarafından zorunlu trafik poliçesi le sigorta güvencesi altına alındığını, davacı şirkete sigortalı olan davalının maliki olduğu .......... plakalı aracın 09/05/2020 tarihinde trafik kazasına karıştığını, kaza sebebi ile .......... plakalı aracın hasara uğradığını ve araçta değer kaybı meydana geldiğini, oluşan değer kaybı zararı ve ferileri için , .......... plakalı araç hak sahibine 6.342,96 TL ödenmek zorunda kalındığını, davaya konu kaza sırasında davacının maliki ve işleteni olduğu sigortalı araç sürücüsünün geçerli bir sürücü belgesi bulunmadığını,

davalının davacı şirketin sigortalısı olduğunu, neticeten davalı aleyhine başlattıkları Konya.... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası üzerinden yapılan takibe yönelik itirazın iptalini, bu nedenlerle davanın kabulünü, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili 12.10.2021 tarihli cevap dilekçesinde özetle şu hususları belirtmiştir: Müvekkil ..........'nun maliki olduğu .......... plakalı aracın, kaza tarihinden önce .......... firmasına kiralandığı ve kazanın, aracı .......... ’dan kiralayan ..........’in kiralama sözleşmesine aykırı olarak aracı ..........’e teslim etmesi sonucu gerçekleştiği belirtilmiştir.

2918 sayılı KTK’nın 3. maddesi uyarınca, uzun süreli araç kiralamalarda kiracı işleten sıfatını kazandığından, meydana gelen zararlardan müvekkilin değil, kiracının sorumlu olduğu ifade edilmiştir. Yargıtay içtihatlarına atıf yapılarak, uzun süreli kiralamalarda araç malikinin sorumluluğunun bulunmadığı vurgulanmış ve davanın haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olduğu ileri sürülmüştür.

Davanın reddi, davacı sigorta şirketi aleyhine %40’tan az olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesi, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesi talep edilmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesi gerekçeli kararında özetle; "Dava dilekçesi ekinde exper ücreti olarak 287,64 TL li fatura ibraz edilmiştir.

Davacının Ankara.... İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı (yeni no Ankara.... Genel İcra ..........) dosyasına 15/01/2021 tarihinde yaptığı 30.839,37 ödeme ile ..........'a 04/06/2020 tarihinde yaptığı 8.683,87 TL ödeme toplanınca tam olarak asıl davadaki asıl alacak tutarı olan 39.523,24 TL'ye erişilmektedir.

15/01/2021 ile takip tarihi 14/06/2021 arasında 30.839,37 TL için faiz: 1.467,41 TL; 04/06/2020 ile takip tarihi 14/06/2021 arasında 8.683,87 TL için faiz: 802,96 TL olup toplam faiz tutarı: 2.270,37 TL dir. Dolayısıyla Konya.... İcra Müdürülü'ğünün ....... esas sayılı dosyasındaki 1.413,09 TL faiz talebi haklı bir taleptir.

Birleşen dosya bakımından .......... vekili olduğu ana dosyadaki takipten [Ankara.... İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı (yeni no Ankara.... Genel İcra ..........)] anlaşılan .......... vekili ..........'na 02/07/2020 tarihinde 177,00+6195,96 TL olmak üzere toplam 6.372,96 ödeme yapıldığı sabit olup davacının bu ödemeler bağlamında davalı hakkında Konya.... İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı dosyasında 6342,96 TL ücret talep edilmesi haklı bir talep olup; ödeme tarihi ile takip tarihindeki faiz de 542,71 olduğundan takip talebindeki 538,02 TL tutar haklılık sınırında bulunmaktadır. Bu kapsamda asıl davanın ve Birleşen davanın kabulüne dair;

A-1-Asıl Dosyada:

Davanın KABULÜ İLE Konya.... İcra Müdürülü'ğünün ....... esas sayılı takibine davalı tarafından yapılan itirazın iptali ile takibin 39.523,24 TL asıl alacak ve 1.413,09 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 40.936,33 TL üzerinden devamına, asıl alacağa takip tarihinden itibaren yasal faizi işletilmesine,

B-1-Birleşen Konya.... Tüketici Mahkemesi'nin ... Esas ve ... Karar sayılı Dosyasında:

Davanın KABULÜ İLE Konya.... İcra Müdürülü'ğünün ... esas sayılı takibine davalı tarafından yapılan itirazın iptali ile takibin 6.342,96 TL asıl alacak ve 538,02 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 6.880,98 TL üzerinden devamına, asıl alacağa takip tarihinden itibaren yasal faizi işletilmesine," şeklinde hüküm kurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı .......... vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; müvekkilinin maliki olduğu .......... plakalı aracın .......... isimli araç kiralama firmasına kiraladığını, söz konusu kira akdinin mahkemeye sunulduğunu, bu tarihten evvel de aracın başka firmalara da kiraya verildiğini, gerçekleşen kazadan doğan maddi zararlara ilişkin aracın sigortalı olduğu davacı şirket tarafından yapılan ödemelerin müvekkilinden rücu edilmek istenmekte ise de aracı uzun süreli kiralayan araç malikinin zarardan sorumlu tutulamayacağını, aracı kiralayan kiracının olayda işleten sıfatını kazanmış olup kaza sebebiyle doğan tüm zararlardan sorumlu olacağını,

aracı firmadan kiralayan .......... ve aracı sözleşmeye aykırı teslim eden sürücü ..........'in sorumlu olduğunu, davanın söz konusu kaza nedeniyle müvekkilinden herhangi bir talepte bulunmasının mümkün olmadığını, müvekkilinin kusuru olmaksızın ödeme yapmasını beklemenin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu, davanın reddine karar verilmesini dilemiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341 ve devamı maddeleri uyarınca ve özellikle istinaf incelemesinin kapsamının öngörüldüğü 355. maddeye göre re'sen gözetilecek kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf incelemesi istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır.

Dava, zorunlu trafik sigortası poliçesinden kaynaklanan tazminatın sigortalıdan rücuen tahsiline ilişkin icra takibinden dolayı itirazın iptali istemine ilişkindir.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 3 üncü maddesine göre işleten; araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hâllerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır.

Anılan Kanun’un “İşleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu” başlıklı 85 inci maddesi ise, bir motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olunması hâlinde motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibinin doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu hükme bağlamıştır.

Kanun koyucu “Mali sorumluluk sigortası yaptırma zorunluluğu” başlıklı 91 inci maddede, işletenlerin yukarda anılan 85 inci maddenin birinci fıkrasındaki sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmalarını zorunlu kılmıştır.

Gelinen aşamada zorunlu mali mesuliyet sigortası ile ilgili hükümlere değinmeden önce genel olarak sigorta sözleşmelerinin anlam ve mahiyetine kısaca değinmek faydalı olacaktır.

Sigorta sözleşmesi; davaya konu olay ve poliçe tanzim tarihinde yürürlükte olan 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu’nun 1263/1 inci maddesinde “Sigorta bir akittir ki bununla sigortacı bir prim karşılığında diğer bir kimsenin para ile ölçülebilir bir menfaatini halele uğratan bir tehlikenin (bir rizikonun) meydana gelmesi halinde tazminat vermeyi yahut bir veya birkaç kimsenin hayat müddetleri sebebiyle veya hayatlarında meydana gelen belli bir takım hadiseler dolayısiyle bir para ödemeyi veya sair edalarda bulunmayı üzerine alır” şeklinde düzenlenmiştir.

Bu düzenlemeye paralel olarak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1401/1 inci maddesinde sigorta sözleşmesi; “sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin, rizikonun, meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle ya da hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir” şeklinde tanımlanmıştır.

Kanundaki bu tanımdan hareketle; sigorta sözleşmesinin tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olduğu, sigortacının asli ediminin rizikoyu taşıma (himaye sağlama) borcu iken sigorta ettirenin asli edimini ise prim ödeme borcu oluşturduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 85/1 inci maddesinde “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar”.

85/son maddesinde ise, “işleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur” hükümlerine yer verilmiş ve kanun koyucu 91/1 inci maddede işletenlerin, bu Kanun’un 85/1 maddesine göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmalarını zorunlu kılmıştır.

Anılan maddede düzenlenen ve uygulamada “trafik sigortası” olarak da adlandırılan zorunlu mali mesuliyet sigortası, karayollarında motorlu araç işletenin üçüncü kişilere verdiği bedensel zararlar ve eşya zararlarından dolayı onun mali ve hukuki sorumluluğunu üçüncü kişilere karşı güvence altına alan, bir yandan sigorta ettirenin üçüncü kişilere verebileceği zararlardan dolayı sigorta ettirenin mal varlığındaki azalmayı önlemeyi, diğer yandan da sigorta ettirenin eyleminden zarar gören üçüncü kişilerin zararlarının giderilmesini amaçlayan, hem sigorta ettiren hem de onun eylemiyle zarar gören kişilerin menfaatlerini dengeleyen kendine özgü bir sigorta türüdür (Rauf Karasu: Karayolları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası, Ankara 2016, s. 22).

Somut olayda uygulanması gereken 12.08.2003 tarihli, 25197 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve 15.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın A.1. maddesinde de “Sigortacı poliçede tanımlanan motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet vermesinden dolayı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na göre işletene düşen hukuki sorumluluğu, zorunlu sigorta limitlerine kadar temin eder” düzenlemesi mevcuttur.

Yine, 2918 sayılı Kanun’un 95 inci maddesi ile sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin Kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran hâllerin zarar görene karşı ileri sürülemeyeceği, ödemede bulunan sigortacının, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabileceği hüküm altına alınmıştır.

Burada düzenlenen rücu hakkı kaynağını sigorta sözleşmesi ilişkisinden almaktadır. Eş söyleyişle; bu rücu hakkının kaynağını halefiyet ilkesinden almamakta, sözleşme ve Kanun gereği sigorta ettirene karşı defi hakkı bulunan sigortacının, bu hakka dayanarak kendi akidine dönmesini sağlamaktadır (Işıl Ulaş: Uygulamalı Zarar Sigortaları Hukuku, Ankara 2012, s:1010 ).

Hangi hâllerin sigortalıya rücu hakkı vereceği Genel Şartlar’ın “Zarar Görenlerin Haklarının Saklı Tutulması ve İşletene Rücu Hakkı” başlıklı B.4. maddesinde düzenlenmiş ve bu madde ile de sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin Kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran hâllerin zarar görene karşı ileri sürülemeyeceği bir kez daha vurgulanmıştır. Bu maddede sayılan durumlardan herhangi biri mevcut değilse, sigorta şirketi rizikonun gerçekleşmesi sonucu meydana gelen zarara kendi katlanmak durumundadır.

Genel Şartların B.4 maddesinde sayılan hâllerden biri de tazminatı gerektiren olayın, poliçeye konu aracın Karayolları Trafik Kanunu hükümlerine göre gereken ehliyetnameye sahip olmayan kişi tarafından sevk edilmesi sonucunda meydana gelmesi hâlidir (md. B.4/3-c).

Bu düzenlemeye göre, tazminatı gerektiren olay aracın ehliyetsiz kişi tarafından sevk edilmesi sonucunda meydana gelmişse sigortacı üçüncü kişilere zorunlu mali mesuliyet sigortası çerçevesinde ödediği tazminatı akidi olan sigorta ettirene rücu edebilecektir. Bu yönde açılan rücu davası, temelinde sözleşmeye aykırılık hükümlerine dayalı bir davadır ve dava konusu talebin muhatabı sözleşmenin karşı tarafı yani sigorta ettirendir. Sigortaya konu aracın uzun süreli kiraya verilmesi nedeniyle sigorta ettirenin işleten sıfatını haiz olup olmaması sigorta ettiren ile kiracı arasındaki iç ilişkiyi ilgilendirir ve 2918 sayılı Kanun’un 95/2 inci maddesine dayalı olarak görülen rücu davası yönünden hüküm ifade etmez.

Yapılan açıklamalar ışığında uyuşmazlık incelendiğinde; davacı sigortacı ile davalı arasında 23/12/2019-23/12/2020 tarihleri arasında geçerli trafik sigorta poliçesinin bulunduğu, poliçeye konu aracın davalı tarafından kiralandığı kişi olan dava dışı ...... isimli ehliyetsiz olduğu ileri sürülen kişinin sevk ve idaresi sırasında trafik kazasına karıştığı, ödemek durumunda kaldığı bedeli rücu etmek istediği anlaşılmaktadır.

Bu rücu talebinin dayanağı 2918 sayılı Kanun’un 95/2 ve Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın B.4/3-c maddesi olup ileri sürülen bu sübjektif hakkın muhatabı, “sigorta ettiren” yani davalı olduğundan bu davalının taraf sıfatının bulunduğu açıktır.Davalının aracı üçüncü kişiye uzun süreli kiraya vermesi nedeniyle işleten sıfatını haiz olmaması söz konusu madde anlamında husumeti ortadan kaldırmaz.Bu nedenle itirazın reddi gerekmiştir.(T. C.

HUKUKGENELKURULU Esas No: 2022/4-1129 Karar No: 2023/1234)

Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereği esas yönünden reddine dair aşağıdaki hükmün kurulmasına karar vermek gerekmiştir.