Konya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi E.2023/97 K.2024/582

Av

DAVALI

VEKİLİ : Av.

DAVANIN KONUSU

Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ : 24/05/2024

G. KARAR YAZIM TARİHİ : 31/05/2024

İlk derece mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik taraf vekilleri tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş ve dosya istinaf incelemesi yapılmak üzere dairemize gönderilmiş olmakla 6100 sayılı HMK'nın 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ... ve Makine San. Tic. Ltd. Şti. (... ve Tic. Ltd. Şti.) ile davalı ... Petrol San. ve Tic. Ltd Şti.' nin Konya İli, Ilgın İlçesi,....

Mah. ...Mevkii .... pafta numarasında kayıtlı taşınmaz üzerinde yapılacak ....Fabrikası Ögütme Tesisi inşaatının lokal imalat ve montaj işlerinin yapımı konusunda anlaşarak sözleşme imzaladıklarını, müvekkili şirketin sözleşmeden doğan tüm yükümlülüklerini eksiksiz bir şekilde yerine getirdiğini, müvekkilinin davalı şirketin ilave iş talepleri de dâhil olmak üzere sözleşmeye konu işi tamamlayarak davalı şirkete teslim ettiğini, ancak davalı şirketin müvekkiline hak ettiği iş bedellerinin bir kısmını ödemediğini,

müvekkilinin sözleşme kapsamında yapmış olduğu işlerin bedellerin ödenmesi amacıyla defalarca kez davalı şirkete müracaat etmesine rağmen bir netice alamadığını, müvekkili şirketin davalı şirketten olan alacaklarının tespiti için Ilgın Sulh Hukuk Mahkemesi'ne tespit davası açtıklarını, sözü geçen mahkemece temin edilen bilirkişi raporunda müvekkili şirketin sözleşmeye konu işi tamamlayarak çalışır vaziyette davalı şirkete teslim ettiği hususunun açıklığa kavuştuğunu,

müvekkili ile davalı şirket arasında akdedilen sözleşmenin 5. maddesinde sözleşmeye konu lokal imalat ve montaj işlerinin toplam bedeli yaklaşık olarak 4.650.000,00 TL + KDV olarak kararlaştırıldığını, bu bedelin sözleşme ekinde yer alan birim fiyat listesindeki tahmini ağırlıklar esas alınarak hesaplandığını, ancak sözleşmenin imzalanmasından önce davalı şirket tarafından yapılan keşif sonucunda belirlenmiş olan bu tahmini ağırlık miktarlarının işin yapılması sırasında çok fazla artarak ağırlık miktarlarının iki katını aştığını,

müvekkili şirket tarafından sözleşme kapsamında yapılan mekanik ve çelik imalatlar ile montaj işlerinin bedelinin serbest piyasa rayiçlerine göre tespitini talep ettiklerini, sözleşmeye göre 4 aylık bir sürede tamamlanması planlanan işin davalı şirketin müvekkili şirkete vermesi gereken projeleri zamanında teslim etmemesi ve sözleşme konusu işe paralel olarak yapması gereken inşaat işlerini uzunca bir süre tamamlayamaması nedeniyle ancak 21 ayda tamamlanabildiğini, işin tamamlanma süresinin davalının kusurlu davranışları sebebiyle uzamasından dolayı müvekkili şirketin maliyetlerinde yüksek oranda artışlar meydana geldiğini,

müvekkili şirketin tarafların imzalamış oldukları sözleşmede yer almamasına rağmen davalı şirketin yeni talepleri sebebiyle sözleşme dışı işler de yaptığını, davalı şirketin sözleşme kapsamı dışında yapılmış olan ilave işlerin de bedelini ödemediğini, müvekkili şirketin davalının kusurlu davranışlarından dolayı uğramış olduğu maddi zararlarının tanzimi için dava açma haklarını saklı tuttuklarını, taraflar arasında imzalanan sözleşme gereğince müvekkili şirket tarafından davalı şirkete sözleşme bedelinin %10 'u oranında, sözleşme tarihinden itibaren 2 yıl süreli teminat mektubu verildiğini,

teminat mektubunu...T.A.Ş Bursa OSB Şubesi'ne ait.... seri nolu ve 600.000,00 TL bedelli olduğunu, sözü geçen teminat mektubunun 28/08/2017 tarihinde davalı şirkete teslim edildiğini, teminat mektubunun vadesinin davalı şirketin talebi üzerine 28/02/2019 tarihine kadar uzatıldığını, müvekkili şirketin sözleşmeden doğan tüm yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirmiş olmasına rağmen davalı şirketin kesin hak ediş raporunu onaylamaktan imtina ederek iş bedellerini ödemediğini, müvekkili şirket tarafından davalıya teminat mektubunun iadesi için ihtarname gönderildiğini,

davalı şirketin kötü niyetli olarak müvekkilinin hakedişlerini ödemediği gibi teminat mektubunu da iade etmediğinden bahisle müvekkili şirketin yapmış olduğu işler karşılığında doğan fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 100.000,00 TL alacağının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, davalı şirkete teslim edilen teminat mektubunun müvekkiline iadesine, Ilgın Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ....

D.İş sayılı dosyasından yapılan yargılama giderleri ile taraflarınca keşide edilen ihtarname masrafının HMK 323. maddesi gereğince davalı şirketten tahsiline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı arasında Konya ili, Ilgın ilçesi, ....Kekeç mevkiinde yapımı devam eden ....

Fabrikası Öğütme tesisi inşaatının bir kısım işlerinin yapılması konusunda sözleşme akdedildiğini, ancak davacının sözleşme kapsamındaki sorumluluklarını tam olarak yerine getirmediği gibi sözleşme şartlarına göre üstlendiği işleri süresinde tam ve eksiksiz olarak müvekkiline teslim etmediğini, müvekkilinin bir kısım işleri başkasına yaptırmak zorunda kaldığını, davacının yapmış olduğu bir kısım işlerin de sökülerek yeniden yaptırılmak zorunda kalındığını, sözü geçen işlerin bedellerinin müvekkili tarafından karşılandığını, davacı tarafın üstlendiği işleri süresinde bitirmediğini dava dilekçesinde kabul ettiğini,

bunun sorumluluğunu başkalarının üzerine atmaya çalıştığını, davacı tarafından dava dilekçesinde belirtildiğinin aksine sözleşme şartlarına göre yapılmış bir teslim ve kabul işleminin bulunmadığını, işin nasıl teslim edileceğinin ve kabul işlemlerinin nasıl yapılacağının sözleşmede açıkça düzenlendiğini, burada belirtildiği şekilde bir kabulün olmadığını, davacı tarafın geçici kabul işlemlerini yerine getirmediğini, davacı tarafın işçilerine olan borçlarından dolayı işlerin aksadığını, müvekkilinin çabaları sonucu işlerin tekrar devam etmesinin sağlandığını,

davacının atıfta bulunduğu Ilgın Sulh Hukuk Mahkemesince yapılan tespite ve rapora itirazlarını sözü geçen mahkemeye daha evvelce bildirdiklerini, taraflar tacir olduğundan tespitin asliye ticaret mahkemesince yapılması gerekirken sulh hukuk mahkemesince yapılan tespitin yerinde olmadığını, görevsiz mahkemece yapılan tespitin delil olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını, ayrıca raporun denetime elverişli de olmadığını,

geçici kabul ile ilgili eksikliklerini tamamlamayan ve sözleşme şartlarına göre sorumluluklarını yerinde getirmeyen davacının doğru olmayan ve hukuki nitelik taşımayan bir kısım verilerle hazırlanan raporun kabulünün mümkün olmadığını, sözleşmenin süresinin ve bedelinin sözleşme ile kararlaştırıldığını, yazılı olarak değiştirilmeyen bu hükümlerin geçerliliğini koruyacağını, davacının basiretli bir tacir olarak imzalamış olduğu sözleşmenin sonuçlarını bilebilecek konumda olduğunu, davacının teminat mektubunun iadesi yönündeki taleplerinin de yerinde olmadığını,

teminat mektubunun sözleşme şartlarına uyulmaması halinde zararın giderilmesi ve çalışan işçilerin haklarının korunması için alındığını, davacının geçici kabul işlemlerini yapmadığının açık olduğunu, teminatın iadesinin bu sebeple mümkün olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi tarafından yapılan yargılama sonunda; "...İşbu dava; taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklı alacak ve teminat mektubunun iadesi davasıdır.

İhtilaf bu sözleşme kapsamında davacının edimini tam ve eksiksiz yerine getirip getirmediği, davacının sözleşme kapsamı dışında yapmış olduğu işler bulunup bulunmadığı ve yaptığı işler ve ilave işlerden dolayı varsa davalıdan talep edebileceği ödenmeyen işler bedelinin miktarı ile, davacı tarafça davalıya verilen teminat mektubunun iadesi koşullarının oluşup oluşmadığı hususlarında toplanmaktadır.

Borçlar Kanunu 470. maddesine göre eser sözleşmesi; yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği bir sözleşme olup; BK. 471. maddesine göre yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibini menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. BK. 473. maddesine göre eserin meydana getirilmesi sırasında eserin yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı olarak meydana getirileceği açıkça görülüyorsa, iş sahibi bunu önlemek üzere vereceği veya verdireceği uygun bir süre içinde yükleniciye, ayıbın veya sözleşmeye aykırılığın giderilmesi, aksi takdirde hasar ve masrafları kendisine ait olmak üzere, onarım veya işe devamının bir üçüncü kişiye verileceği konusunda ihtarda bulunması gerekir.

Yine iş sahibi BK. madde 474.'e göre eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkan bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa, bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır.

Bu yasal çerçeve içinde somut uyuşmazlık irdelenecek olursa; taraflar arasında imzalanan tarihi belli olmayan sözleşmede davacının işe başlama ve davacıya yer tesliminin ne zaman yapılacağı hususlarında bir hüküm bulunmadığı, sözleşmenin 6.1. maddesi gereğince işin tamamlama süresinin yer tesliminin yapılmasından itibaren 120 takvim günü olarak kararlaştırıldığı ve yine sözleşmenin 5.1. maddesine göre sözleşme bedelinin lokal imalat ve montaj işleri toplam 4.650.000,00 TL + KDV olduğu,

yapılacak iş birim fiyat cetvelinde (Ek-1) bulunan birim fiyatlara göre, yani yapılması gereken işlerin %30 (yüzde otuz)'u oranında artış veya eksilmeleri sözleşme ve şartname hükümleri çerçevesinde aynı birim fiyat üzerinden yapılacağı kararlaştırılmış olup sözleşmenin mevcut haliyle götürü bedel usulü düzenlendiği anlaşılmıştır.

Mahkememizce toplanan deliller, mahallinde yapılan keşif, alınan bilirkişi raporları ve özellikle mahkememiz hükme esas alınan 14.01.2022 tarihli bilirkişi heyet raporu ile 24.04.2022 tarihli ek raporları ile; davacı tarafça işe başlayış tarihinin ara hak ediş ödemelerinde gösterilen 25.11.2016 tarihi olduğu, bu süreye sözleşmede belirtilen 120 günlük süre eklenmesiyle sözleşmeye göre işin bitim tarihinin 25.03.2017 tarihi olduğu, taraflar arasında yapılan yazışmalar ve dosyadaki delillere göre davacıdan kaynaklanmayan 617 günlük gecikme olduğu,

bu sürenin sözleşmeye göre hesaplanan 25.03.2017 tarihine eklenmesi ile işin bitim tarihinin 12.10.2018 tarihi olduğunun kabulü gerektiği, davacı tarafından fazladan yapılan imalat bedellerinin sözleşmenin 5.1.maddesi ve ek 1.göre hesaplanması gerektiği ve teknik bilirkişilerin yaptıkları hesaplamalara göre davacının imalat işlerinden dolayı toplam 6.318.166,35 TL, montaj işlerinden dolayı toplam 3.399.653,18 TL, fiyat farkından dolayı 918.048,14 TL olmak üzere toplamda 10.635.868,14 TL alacaklı olduğu,

bu bedelden davalı tarafın yaptığı toplam 10.104.449,61 TL ödemenin düşümü ve kalana davacının 14.nolu hak ediş bedeli ve %18 KDV'si (531.418,53+95.655,33) eklenmesi suretiyle davacının davalıdan talep edebileceği bakiye alacaklarının 627.073,87 TL olduğu kanaatine varılmıştır.

Davalı tarafça işin eksik bırakıldığı, 3. kişilere tamamlatıldığı ileri sürülmüş ise de; bu konuda ispat külfetinin kendisinde olduğundan ve bu hususta davacı yükleniciye Borçlar Kanunun 473. ve 474. maddeleri gereğince yapılmış bir ayıp ihbarı bulunmadığı gibi, tespit raporu da sunulmadığından ve bu husus tanık beyanlarıyla ispatlanamayacağından Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatları nazara alınarak bu itirazların reddine karar vermek gerekmiştir.

Davacı tarafça 12.10.2018 tarihinde davalıya işin tamamlandığı bildirildiğinden mahkememizce bu tarih geçici kabul tarihi olarak değerlendirilmiş, sözleşmenin 7.3.1.maddesine göre kesin kabul süresinin 1 yıl sonra olması gerektiği kabul edilerek ve keşif anında işlerin de tamamlandığı da nazara alınarak davacı yüklenicinin teminat mektubunun iadesine hak kazandığı kanaatine varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle toplanan tüm deliller ve dosya kapsamına göre davacının taraflar arasında düzenlenen sözleşmeden kaynaklı bakiye 627.073,87 TL alacağı kaldığı, teminat mektubunun iadesine ilişkin yasal koşulların oluştuğu kanaatine varıldığından davacının talebiyle bağlı kalınarak davasının kabulüne, fazlaya ilişkin haklarının saklı tutulmasına, davalı mahsup taleplerini ispatlayamadığından bu taleplerinin reddine ve davacı tarafça davadan önce davalıya gönderilen ihtarnamede bakiye alacak istenmeyip sadece teminat mektubunun iadesi talep edildiğinden, davalının dava ile temerrüte düştüğü kabul edilerek,

hükmedilen alacağa dava tarihinden itibaren avans faizi uygulanmasına dair aşağıdaki hükmün kurulmasına karar vermek gerekmiştir..." gerekçesiyle 1- Davasının KABULÜ ile taleple bağlı kalınarak 95.000,00 TL imalat ve montaj bedeli, 5.000,00 TL fiyat farkı (ilave işler bedeli) olmak üzere toplam 100.000,00 TL'nin dava tarihi itibariyle işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin talep ve haklarının saklı tutulmasına, 2-Davacının teminat mektubunun iadesi talebinin kabulü ile ...T.A.Ş.

OSB şubesince verilen davaya konu .... seri nolu 600.000,00 TL bedelli teminat mektubunun davalı tarafından davacıya iadesine, karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; TBK.m.481 uyarınca müvekkilinin hak ettiği iş bedelinin işin yapıldığı yıl mahalli piyasa rayici ile hesaplanmasının gerektiğini, Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarının da bu yönde olduğunu, işin tamamlanma süresinin davalının kusurlu davranışları sebebiyle uzadığını, bu uzamadan dolayı müvekkili şirketin maliyetlerinde yüksek oranda artışların meydana geldiğini, müvekkili tarafından fazladan yapılan imalat bedellerinin sözleşmenin 5.1. Maddesi ve Ek 1'e göre hesaplanması gerektiği şeklindeki görüş ve kanaatinin kabulünün mümkün olmadığını, hesaplamanın piyasa rayiç bedelleri dikkate alınarak hesaplanmasının gerektiğini belirterek istinaf taleplerinin kabulü ile yerel mahkeme kararının müvekkili lehine kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Yerel mahkeme tarafından işe başlama tarihinin yanlış belirlendiğini, sözleşmeye göre işin tamamlanma süresinin yanlış hesaplanarak maddi hata yapıldığını, işin %30 fazlasına ilişkin tespitlerin hatalı olduğunu, işin yapıldığı iddia edilen dönemde davacı tarafın herhangi bir talebinin olmadığını, hükme alınan bilirkişi raporundaki belgesi olmayan imalat miktarının sanki en son alındığı kabul edilerek son birim fiyatla hesap edilmesinin yerinde olmadığını, projelerin geç teslimi gerekçesiyle hesaplanan süre uzatımlarının hesaplanmasının yerinde olmadığını,

fark bedel tespit edilirken direkt olarak fatura bedeli üzerinden hesaplama yapıldığını, ancak sözleşmeye verilen teklif iskontolu teklif olup bu hususun gözetilmediğini, kesin hesap yapılırken müvekkilinin davacıya/adına yapmış olduğu ödemelerin dikkate alınmış ise de müvekkili tarafından davacının SGK borcu için yapılan ödemenin dikkate alınmamış olmasının yerinde olmadığını, gerek müvekkilinin gerekse davacının ticari defterlerinde müvekkilinin davacı taraftan alacaklı olduğunun açık olduğunu, davacının üstlenmiş olduğu işlerden ayıplı ve eksik işler müvekkili tarafından tamamlandığını,

bu hususta bilgi ve belgeler dosyada yer almasına rağmen bunların dikkate alınmadığını, müvekkilinin yapmış olduğu masrafların mahsup edilmediğini, geçici kabul itibar tarihinin 12.10.2018 olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığını, kesin hakediş raporu düzenlenmesi ve alacağın muaccel hale gelmesinin de mümkün olmadığını, davacının üstlenmiş olduğu işi zamanında tamamlamadığı için gecikmeden kaynaklı olarak müvekkilinin uğramış olduğu zararlardan hiç söz edilmediğini,

yerel mahkemece teminat mektubunun iadesine yönelik kararın da yerinde olmadığını yine yerel mahkemece hesaplanan vekalet ücreti ve harç miktarlarının da yerinde olmadığını belirterek istinaf taleplerinin kabulü ile yerel mahkeme kararının ortadan kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE

Dairemizce HMK'nın 355. maddesi kapsamında istinaf dilekçesinde belirtilen hususlarla sınırlı olmak üzere ve kamu düzenine ilişkin hususlar resen dikkate alınarak yapılan inceleme neticesinde; Dava; eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak ve teminat mektubunun iadesi istemine ilişkindir. Dosya kapsamına ve toplanan delillere göre, mevcut delillerin takdirinin ve yazılı gerekçeyle davanın kabulüne dair verilen ilk derece mahkemesi kararının, usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla, taraf vekillerinin istinaf başvurularının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.