Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2024/1080 K.2025/867

Taraflar arasında görülen davada Konya.... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas - ... Karar sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davalı tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içerisinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten ve üye hakimin görüşleri alındıktan sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin 2011 yılından bu yana rüzgar türbinleri bakım, onarım ve servis faaliyetleri için nitelikli iş gücü temini, lisanslı proje geliştirme ve danışmanlık alanlarında faaliyet gösterdiğini, davalının müvekkili şirket bünyesinde 08/03/2021 tarihinde çalışmaya başladığını, 11/08/2021 tarihinde istifa dilekçesi sunduğunu, davalının müvekkili şirket bünyesinde çalışırken taraflar arasında 19/03/2021 tarihinde Eğitim Protokolü ile Gizlilik ve Rekabet Etmeme Sözleşmesi imzalandığını,

davalının istifa dilekçesini sunması sonrasında sözlü olarak istifasını geri çektiğini bildirmesine rağmen ihbar süresinin bitiminde işten ayrıldığını ve rakip firma olan ........ firmasında çalışmaya başladığını, gizlilik ve rekabet etmeme sözleşmesinin 5. ve 6.2 maddesi uyarınca davalının yükümlülüğünü ihlal etmesi nedeniyle müvekkili şirkete son brüt maaşının 6 katını cezai şart olarak ödemesi ve belirtilen tutarı aşan zararları da karşılaması gerektiğini, gizlilik ve rekabet etmeme sözleşmesi hukuka uygun olup, davalı tarafından imzalanan işbu sözleşme uyarınca davalınım cezai şart ödeme gerektiğini yine,

eğitim protokolü uyarınca iade edilmesi gereken eğitim ücretinin de iadesi yükümlülüğü bulunduğunu zira, taraflar arasında akdedilen Eğitim Protokolü'nün 3. Maddesi uyarınca eğitim listesi belirtilen sözleşme uzama miktarı süresince müvekkili şirket bünyesinde kesintisiz olarak çalışacağını, farklı eğitimler aldıkça aldığı eğitimlere karşılık gelen sürelerle müvekkili şirket bünyesinde çalışmaya devam edeceğini kabul ettiğini,

anılan sözleşmenin 4. maddesi uyarınca da iş sözleşmesini belirtilen süreden önce haklı sebep olmaksızın feshetmesi halinde çalışmayı taahhüt ettiği ancak eksik kalan süre oranındaki eğitim masrafı bedelini müvekkili şirkete ödeyeceğini taahhüt ettiğini ayrıca, üzerine zimmetli olan şirket aracını kullanmaya devam etmesi nedeniyle oluşan hasar sonrası yapılan tamir bedeli ile çalışma dönemini aşar şekilde yemek kartından yapılan iade edilmesi gereken harcamaları da karşılaması gerektiğini ileri sürerek,

gizlilik ve rekabet etmeme sözleşmesinin ihlali nedeniyle 52.110,54 TL cezai şart bedelinin temerrüt tarihinden itibaren yasal faiziyle, eğitim protokolüne aykırı şekilde taahhüt edilen süreden önce iş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle 11.730,51 TL ve 210,52 Euro tutarındaki eğitim bedelinin temerrüt tarihinden itibaren yasal faiziyle, davalının istifası nedeniyle çalışılan günleri aşar şekilde yapılan 456 TL tutarındaki yemek ücretinin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek faiziyle, şirket aracında sebep olunan 25.000 TL tutarındaki zararın temerrüt tarihinden itibaren işleyecek faiziyle müvekkiline ödenmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı, zamanaşımı def'i, yetki ve hak düşürücü süre itirazında bulunmuş, gizlilik ve rekabet etmeme sözleşmesi açıkça genel işlem koşulları ihtiva etmekte olup, hukuka aykırı olduğunu, talep edilen cezai şart miktarının da fahiş olup, yaklaşık 5 ay süre ile çalışılan iş yerinde brüt ücretin 6 katı tutarınca cezai şart istenmesinin açıkça kötüniyetli olduğunu, rekabet yasağının geçerli olabilmesi için yer bakımından sınırlandırılması gerektiğini aksi takdirde geçersiz olacağını, sözleşme çalışma baskısı altında yapıldığı için de geçersiz olduğunu,

rekabet yasağı sözleşmesinin ancak yasa ile öngörülen kapsamda sınırlandırılmış ise geçerli olduğunu, sözleşmenin 5. maddesi hukuken geçerli olmadığından bu maddeye dayalı olarak cezai şart istenemeyeceğini, istenilen cezai şart miktarının da fahiş olduğunu ayrıca, rekabet yasağının vasıfsız çalışanlar yönünden bağlayıcı olmadığını, davacı firmada vasıfsız bir işçi statüsünde tekniker olarak çalıştığını, sıradan bir işçiye yönelik rekabet yasağı ve bu kapsamda cezai şartın kararlaştırılmasının hukuka ve yasaya aykırı olduğunu, sözleşmenin genel işlem şartlarına aykırı olduğunu,

işverenin işçiye sağladığı her eğitim için işçiden çalışma taahhüdü alma hakkına sahip olmadığını, işçilere kanuni zorunluluk kapsamında verilen eğitimler için yapılan ücretlerin geri istenemeyeceğini, tarafına verilen eğitimlerin iş güvenliği ve sağlığı ile ilgili eğitimler olduğunu ve bu eğitimler için kendisine özel bir hizmet sağlanmasını da talep etmediğini, öte yandan, araçta meydana geldiği iddia edilen zararın kendisi ile bir ilgisi olmayıp, tamamen aracın bakımlarının şirket tarafından yapılmamasından kaynaklandığını, iş yerinde mevcut durumlar mobing seviyesinde olduğu için psikolojik sorunlar yaşadığını ve ayrıldığını,

davacının yemek ücreti talebinin de yerinde olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, "...Somut olayda, iş sözleşmesinin davalı tarafça feshedildiği, feshin haklı nedene dayalı olduğu yönünde yeterli bir delil ibraz edilmediği, dolayısıyla iş sözleşmesinin davalı tarafından ve haksız olarak feshedildiğinin kabul edilmesinin gerektiği, davalıya ait hizmet döküm cetveli dikkate alındığında 05/09/2021 tarihinde davacı şirketten çıkış yaptığı, 09/09/2021 tarihinde ise dava dışı şirkete giriş yaptığı, davalının davacı şirkette aldığı eğitimleri, know-how ve bilgiyi kullanma imkanının bulunduğu, bunun ise davacı şirketin zararına neden olabilecek nitelikte olduğu, her ne kadar TBK'nın 445.

Maddesine göre rekabet sözleşmesinin yer, iş ve süre yönünden sınırlandırılması yasal zorunluluk ise de aynı maddenin 2. Fıkrasına göre aşırı nitelikteki rekabet yasağının hakim tarafından sınırlandırılabileceği, davalının kısa süre içinde dava dışı şirkette çalışmaya başlaması ve başkaca iş kollarında çalışma imkanı varken davacı şirket ile aynı faaliyet kolunda çalışma yürüten dava dışı ........ firmasında çalışmaya başlaması karşısında hakkaniyet ilkeleri de dikkate alınarak rekabet yasağı sözleşmesinin geçerli olduğunun ve davalının sözleşmeye aykırı hareket ettiğinin kabul edilmesinin gerektiği,

sözleşmenin ihlali nedeniyle davacının talep edebileceği cezai şart alacağının 52.110,54 TL olduğu, günün ekonomik şartları dikkate alındığında bu cezai şart tutarının fahiş tutarda olmadığı, indirim yapılmasının gerekmediği sonucuna varıldığından davacının cezai şart alacağı isteminin bu tutar üzerinden kabulüne karar vermek gerekmiştir.

Her ne kadar davacı tarafça davalının yemek kartını haksız olarak kullanmaya devam ettiği ve şirket aracına zarar verdiği iddia edilmiş ise de, zararını ve davalının kusurunu ispat yükü altında olan davacının bu iddialarını usulünce ispatlayamadığı kabul edildiğinden davanın bu alacak kalemlerine yönelik kısmının reddine karar vermek gerekmiştir.

Davalının eğitim protokolü başlıklı belgenin 4. maddesi ile çalışılması taahhüt edilen sürenin tamamlanmadan işten ayrılması halinde çalışılmayan süre ile orantılı eğitim bedelini ödeme yükümlülüğü altına girdiği, davacının davalıya verilen eğitimler nedeniyle 18.088,21 TL tutarında masraf yaptığı, çalışılmayan süre dikkate alındığında bu masrafın 14.046,28 TL'lik kısmından davalının sorumlu olduğu,

her ne kadar davacı tarafça euro cinsinde alacağa hükmedilmesi istenilmiş ise de, yapılan masrafın TL cinsinden olması nedeniyle ancak TL cinsinden rücu isteminde bulunulabileceği kabul edildiğinden bu alacak kalemi yönünden talebin 14.046,28 TL üzerinden kısmen kabulüne (dava değeri 11.730,51 TL + 210,52 euronun dava tarihindeki kur üzerinden TL karşılığı olan 3.857,14 TL = 15.587,65 TL) karar vermek gerekmiştir.

Davacı tarafından gönderilen Ankara.... Noterliği'nin 08/10/2021 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamesinin davalıya 13/10/2021 tarihinde tebliğ edildiği, davalının ihtarname ile verilen 7 günlük mehil süresinin sona erdiği tarih olan 21/10/2021 tarihi itibariyle temerrüde düştüğü kabul edildiğinden hükmedilen alacağa bu tarihten itibaren faiz işletilmesine karar vermek gerekmiş...." gerekçesiyle, davanın kısmen kabul kısmen reddi ile, 52.110,54 TL cezai şart alacağı ve 14.046,28 TL eğitim bedeli alacağı olmak üzere toplam 66.156,82 TL'nin 21/10/2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı, sözleşme serbestisi çerçevesinde yapılan gizlilik ve rekabet etmeme sözleşmelerinin işçi ve işveren arasında akdedilmesi halinde İş Hukuku'nun temel esaslarının gözetilmesi gerektiğini, İş Hukuku'nun amacının, işçinin işveren karşısında korunması olduğunu, gizlilik ve rekabet yasağı sözleşmelerindeki cezai şartların, işçi aleyhine olmaması ve işçi ile işveren arasındaki cezai şart hükümleri arasında eşitlik olması gerektiğini, davacının düzenlediği gizlilik ve rekabet sözleşmesinin usule aykırı olduğunu ve geçerliliğinin bulunmadığını, işverenin, işçiye sağladığı her eğitim için işçiden çalışma taahhüdü alma hakkına sahip olmadığını,

kanuni zorunluluk kapsamında iş sağlığı ve güvenliği eğitimi için yapılan giderlerin geri istenemeyeceğini, tarafına verilen eğitimlerin iş güvenliği ve sağlığı ile ilgili eğitimler olduğunu, mahkemece, cevap dilekçesinde belirtilen delillerin değerlendirmediğini, yargılamanın sadece davacı tarafından sunulan deliller üzerinden yapıldığını, kendisinin iş akdini haklı bir neden olmaksızın feshettine ilişkin değerlendirmenin de doğru olmadığını ileri sürerek, mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, alacak istemine ilişkindir. İstinaf incelemesi HMK 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle ve re'sen kamu düzenine aykırılık yönünden sınırlı olarak yapılmıştır. Mahkemece yapılan yargılama sırasında bilirkişi incelemesi yaptırılmış ve yazılı gerekçe ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Öncelikle, somut uyuşmazlık yönünden görev hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.

Zira, davacı tarafça, gizlilik ve rekabet etmeme sözleşmesine aykırılık nedeniyle cezai şart, eğitim protokolüne aykırılık nedeniyle bakiye eğitim bedeli, yemek ücreti ve şirket aracında sebep olunan zararın davalıdan tahsili istemi ile iş mahkemesinde açılan davada mahkemece görevsizlik kararı verildiği ve işbu görevsizlik kararının da istinaf edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmakla, iş akdinin feshinden sonra rekabet yasağına aykırılık talebi yönünden ticaret mahkemesi görevli olmakla birlikte, diğer dava konusu istemler yönünden mahkemenin görevli olmayıp,

işçi işveren ilişkisi kapsamında iş mahkemesinin görevli olduğu nazara alınarak karşı görevsizlik kararı verilmesi, görev hususu dava şartı olup, yargılamanın her aşamasında re'sen göz önünde bulundurulması gerekirken anılan talepler yönünden işin esasının incelenmesi yerinde görülmemiştir.

Kabule göre de, rekabet yasağına aykırılık talebi yönünden, 6098 sayılı TBK'nın 444. maddesinde ''Fiil ehliyetine sahip olan işçi, işverene karşı, sözleşmenin sona ermesinden sonra herhangi bir biçimde onunla rekabet etmekten, özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan, başka bir rakip işletmede çalışmaktan veya bunların dışında, rakip işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girişmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlenebilir.

Rekabet yasağı kaydı, ancak hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyorsa ve aynı zamanda bu bilgilerin kullanılması, işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikteyse geçerlidir.'' hükmü düzenlenmiştir.

Aynı Yasa'nın 445. maddesinde ''Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek biçimde yer, zaman ve işlerin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez ve süresi, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz.

Hâkim, aşırı nitelikteki rekabet yasağını, bütün durum ve koşulları serbestçe değerlendirmek ve işverenin üstlenmiş olabileceği karşı edimi de hakkaniyete uygun biçimde göz önünde tutmak suretiyle, kapsamı veya süresi bakımından sınırlayabilir.'' hükmü yer almaktadır.

Yasa'nın 446. maddesinde'' Rekabet yasağına aykırı davranan işçi, bunun sonucu olarak işverenin uğradığı bütün zararları gidermekle yükümlüdür.

Yasağa aykırı davranış bir ceza koşuluna bağlanmışsa ve sözleşmede aksine bir hüküm de yoksa, işçi öngörülen miktarı ödeyerek rekabet yasağına ilişkin borcundan kurtulabilir; ancak, işçi bu miktarı aşan zararı gidermek zorundadır.

İşveren, ceza koşulu ve doğabilecek ek zararlarının ödenmesi dışında, sözleşmede yazılı olarak açıkça saklı tutması koşuluyla, kendisinin ihlal veya tehdit edilen menfaatlerinin önemi ile işçinin davranışı haklı gösteriyorsa, yasağa aykırı davranışa son verilmesini de isteyebilir.'' düzenlemesi bulunmaktadır.

TBK'nın 447. maddesinde de ''Rekabet yasağı, işverenin bu yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararının olmadığı belirlenmişse sona erer.

Sözleşme, haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından veya işverene yüklenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilirse, rekabet yasağı sona erer.'' hükümlerine yer verilmiştir.

Yukarıda yapılan açıklamalardan sonra somut olaya gelindiğinde ise.

Mahkemece taraflar arasında akdedilen rekabet etmeme sözleşmesinin hükme esas alınan bilirkişi raporu uyarınca da usulüne uygun olarak yapıldığı kabul edilmiş ve yazılı gerekçe ile karar verilmiş ise de, anılan sözleşmenin 5. maddesinde yer sınırlaması bulunmadığı gibi, işlerin türü bakımından da işçinin çalışma özgürlüğünü kısıtlayıcı hükümler içerip içermediği ve işbu hükümleri içermesi halinde TBK'nın 445/2 maddesi uyarınca hakimin sözleşmeye müdahale edebileceği hususu ile davalının vasıfsız bir çalışan olduğu,

yapmış olduğu işin vasfı ve davacı şirkette çalıştığı süre de nazara alındığında cezai şartın fahiş olarak belirlendiğine yönelik savunmaları da değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, hükme esas alınan bilirkişi raporuna dayalı ve yazılı gerekçe ile hüküm tesisi de yerinde görülmediğinden, davalının istinaf isteminin kabulü ile eksik incelemeye dayalı ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaati ile aşağıda yazılı şekilde hüküm kurulmuştur.

Başkan ... · e-imzalıdır Üye ... · e-imzalıdır Üye ... · e-imzalıdır Katip ... · e-imzalıdır .....