Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi E.2023/367 K.2024/723

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekilinin dava dilekçesinde özetle; davacı ... vekaleten Hedef 54 Taşımacılık Otomotiv San. ve Tic. Ltd.

Şti. adına ... plaka sayılı 2012 Model Fiat Marka minübüsün satımı için davalı ... ile anlaştıklarını, davacılar ve davalı arasında bahse konu aracın alım satımı dışında başka hiçbir ilişkisinin bulunmadığını, davalının noter huzurunda yapılacak araç devri öncesinde güvence istemesi üzerine ...'ın keşideci olduğunu, keşide edilen ... olan QNB Finansbank Bankası Yenicami/Sakarya Şubesine ait 0339483 seri numaralı 40.000,00 TL bedelli çekin davalıya ciro edildiğini ve ... hesabından 06/01/2022 tarihli 40.000,00 TL tutarında paranın havale edildiğini,

bu havale ile birlikte dava konusu çek noter huzurunda yapılacak satış sözleşmesi neticesinde davacı şirket veya yetkilisinin hesaplarından satış bedelinin yatırılması ile iade edilmek üzere verildiğini, satıma konu araç şirket adına alındığını ve yapılacak ödeme de satış sonrasında kesilecek fatura ile şirket hesabından yapılmasının zorunlu olduğunu, bu satış üzerine 10/01/2022 tarihli fatura düzenlendiğini, şirket adına şirket yetkilisi ve sahibi ... tarafından yapılan ödemeler neticesinde çekin bedelsiz kaldığını,

satış işleminin yapılmasından ve şirket tarafından araç bedelinin yatırılmasından sonra davaya konu çek ve havale yapılan 40.000,00 TL'nin davacı ...'a iade edilerek geri verilmesi için davalı tarafa ulaşılamadığını, davacı ... tarafından verilen para ve çekin iade edilmediğini tüm bu sebeplerle keşidecisi ...”ın olduğu, keşide edilen ... olan QNB Finansbank Bankası Yenicami/Sakarya şubesine ait 0339483 seri numaralı, 15/03/2022 Keşide tarihli, 40.000,00 TL bedelli çekin bedelsiz kaldığını davacıların borçlu olmadığının tespitini çekin iptaline, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekilinin sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle; aracını davacı tarafa 139.000,00-TL'ye sattığını, davacı ile anlaşık aracın kasko değeri olan 83.000,00 TL üzerinden noterde satışını gösterdiklerini, işbu sözleşmeyi noterden çıkacak masrafları ve vergi masraflarını azaltmak amacıyla düşük bedelden gösterdiklerini, davacı ile anlaşmaları üzerine 99.000,00 TL'yi banka kalanı ile kalan 40.000 TL'yi de çek ile ödediğini, davacının belirttiği gibi satış esnasında teminat olarak verilen bir çekin olmadığını, çek araç satış bedeli olarak kendisine verildiğini, davanın reddine, karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; " ... 1-Davanın Davacı ... yönünden 6100 sayılı HMK'nın 114/1-h ve 115/2. Maddeleri uyarınca usulden REDDİNE, 2-Davanın ... yönünden REDDİNE ... " karar verilmiştir. Bu karara karşı davacılar vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı tarafça araç satışına ilişkin fatura ve resmi senedin aksine iddialarda bulunduğundan ispat yükü davalı tarafa düştüğünü; ancak yerel mahkemece usul ve yasaya aykırı değerlendirme yaparak davacılara yemin deliline dayanıp dayanılmayacağı sorularak davaya devam edildiğini; yerel mahkemece ispat yükünün yer değiştirdiği ve davalı üzerinde olduğu gözetilmeyerek, "davacının üzerine düşen ispat yükünü yerine getiremediği" şeklinde gerekçe ile usul ve yasaya aykırı olarak hüküm tesis ettiğini beyan ile; yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, karar verilmesini talep ederek, istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı tarafça, istinaf dilekçesine karşı cevap dilekçesi verilmemiştir.

DELİLLER

Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 22/11/2022 Tarih - 2022/330 Esas - 2022/1501 Karar sayılı kararı ve tüm dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

DAVA; menfi tespit istemine ilişkindir. İstinaf incelemesi HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf sebepleri ile sınırlı olarak ve kamu düzeni yönünden yapılmıştır.

Dosyanın incelemesinde; davacı ...'ın Hedef 54 Taşımacılık Otomotiv San. ve Tic. Ltd.

Şti.'ne vekaleten ... plaka sayılı 2012 Model Fiat Marka minibüsü davalı ...'tan satın aldığı, davacıların eldeki dava ile davalının noter huzurunda yapılacak araç devri öncesinde güvence istemesi üzerine ...”ın keşideci olduğunu, keşide edilen ... olan QNB Finansbank Bankası Yenicami/Sakarya Şubesine ait 0339483 seri numaralı 40.000,00 TL bedelli çekin davalıya ciro edildiğini ve ... hesabından 06/01/2022 tarihli 40.000,00 TL tutarında paranın havale edildiğini, araç için 10/01/2022 tarihli fatura düzenlendiğini,

şirket adına şirket yetkilisi ve sahibi ... tarafından yapılan ödemeler neticesinde çekin bedelsiz kaldığını belirterek QNB Finansbank Bankası Yenicami/Sakarya şubesine ait 0339483 seri numaralı, 15/03/2022 keşide tarihli, 40.000,00 TL bedelli çekten davacıların borçlu olmadığının tespiti ile çekin iptalini istemişler; davalı, aracın 139.000,00 TL'ye satıldığını, satış sözleşmesinde bedelin aracın kasko değeri olan 83.000,00 TL olarak yazıldığını, alıcının 99.000,00 TL'yi banka havalesi ile kalan 40.000,00 TL'yi dava konusu çek ile ödediğini, çekin teminat çeki olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

Uyuşmazlık, çekin teminat çeki olup olmadığı ve çekin bedelsiz kalıp kalmadığı noktasındadır.

Dava konusu çekin incelenmesinde; QNB Finansbank Bankası Yenicami/Sakarya Şubesinden verilmesi 0339483 seri numaralı 40.000,00 TL bedelli çekin düzenleyenin davacı ..., Düzenleme yeri ve Tarihinin Sakarya 15/03/2022 olduğu, çekin hamiline düzenlendiği, ilk cironun davalı ...'a ikinci cironun davacı ...'a ait olduğu görülmüştür.

1-... Yönünden yapılan istinaf incelemesinde;

Yukarıda açıklandığı üzere; ... tarafından davalıya yapılan bir ciro bulunmamaktadır. Başka bir söyleyişle ciro silsilesinde davalı davacıdan önce gelmektedir. Kambiyo senetlerinde ise ciro silsilesinde her ciranta kendisinden sonra gelen ciranta ve hamile karşı borçlu, kendisinden önce gelen ciranta ve düzenleyene karşı alacaklı konumundadır. Senet metnine göre davalının davacı ...’dan alacaklı olarak görünmemesi nedeniyle bu davacının eldeki davayı açmakta hukuki yararı olmadığından ilk derece mahkemesince davanın bu davacı yönünden 6100 sayılı HMK’nın 114-(1)-h) maddesi gereği hukuki yarar yokluğundan usulden reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bin yön olmadığı anlaşılmış ve bu davacının istinaf isteminin reddi gerekmiştir.

2-... yönünden istinaf isteminin incelenmesinde;

Davacı ..., çekin Hedef 54 Taşımacılık Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti.'ne vekaleten ... plaka sayılı 2012 Model Fiat Marka minibüsün satış bedelinin teminatı olarak verildiğini ileri sürmüş, davalı ise teminat olarak değil ödeme olarak verildiği savunmuştur. Bu durumda çekin araş satışına ilişkin temel ilişki kapsamında verildiği taraflar arasında uyuşmazlık konusu değildir. Taraflar çekin verilme amacında uyuşmamaktadırlar.

Türk Medeni Kanunu'nun 6. maddesi hükmü uyarınca; kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını kanıtlamakla yükümlüdür. İleri sürdüğü bir olaydan kendi yararına haklar çıkarmak isteyen kimsenin, iddia ettiği olayı kanıtlaması gerekir. (HMK m.190).

Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrar ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin yapıldıkları zamanki miktar veya değeri kanunda öngörülen sınırı geçtiği takdirde senetle ispatlanması gerekir. (HMK m. 200/1) Hukuki işlemin miktar ve değerinin HMK m. 200/1'deki sınırı geçip geçmediği, hukuki işlemin yapıldığı zamanki durumuna göre belirlenir.

Menfi tespit davasında da anılan Yasa hükümlerindeki ispat yüküne ilişkin kuralın uygulanması gerekir. Buna göre, menfi tespit davasında ispat yükü kural olarak alacaklı olduğunu iddia eden tarafa yani davalıya düşer. Ancak davalının alacağı senede dayanıyorsa ispat yükü yer değiştirerek senetten dolayı borçlu olmadığını iddia eden davacı tarafa düşer (Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2017/3521 Esas 2019/1844 Karar sayılı ilamı).

Davacı, çekin teminat olarak verildiğini ve satış bedelinin ödenmesi ile çekin bedelsiz kaldığını ileri sürmüştür.

Kambiyo senedinin üzerinde teminat kaydı var ise ancak neyin teminatı olduğu belirtilmemiş ise bu kayıt kambiyo senedinin mücerrettik vasfını ortadan kaldırmaz. Buna karşılık senet üzerinde asıl borç ilişkisine atıf yapan veya ödemeyi şarta bağlayan kayıtlar olması durumunda senedin mücerretlik vasfı ortadan kalkacağından böyle bir senede dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapılamaz.

Başka bir deyişle kambiyo senedinin teminat senedi olduğunun senet metninden anlaşılması durumunda senedin mücerretlik vasfı ortadan kalkacağı için senet hükümsüzdür ve bu hükümsüzlük; borçlu tarafından, lehtara veya ciranta konumunda olan hamile karşı da ileri sürülebilir. Dolayısıyla senet metninden anlaşılan bu def’i mutlak defi niteliğinde olup, üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir (HGK 2017/11-40 esas 2021/542 karar).

Eldeki uyuşmazlıkta çek üzerinde teminat kaydı olmadığı gibi çekin teminat olarak verildiğine dair yazılı bir delil de sunulmamıştır. Bu nedenle çekin teminat olarak verildiği ispat edilememiştir.

6098 sayılı TBK'nın 133. maddesinde borcun yenilenmesine ilişkin "Yeni bir borçla mevcut bir borcun sona erdirilmesi, ancak tarafların bu yöndeki açık iradesi ile olur.

Özellikle mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya yeni bir alacak senedi ya da yeni bir kefalet senedi düzenlenmesi, tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça yenileme sayılmaz." hükmü bulunmaktadır. Hükümde de açıkça anlaşıldığı üzere mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça yenileme sayılmaz.

Bu aşamada kambiyo senedinin ifa uğruna ve ifa yerine verilmesi kavramları üzerinde de durulması gerekir.

Kambiyo taahhüdü soyut nitelikte olduğundan temel ilişkiden bağımsızdır. Ancak şart olmamakla birlikte kambiyo taahhüdünün temelinde bir borç ilişkisi de bulunabilir. Bu durumda kambiyo senedinin "ifa yerine" mi, "ifa uğruna" mı verildiği konusu gündeme gelecektir. Kambiyo senedi ifa yerine verildiğinde temel borç ilişkisi düşüp onun yerine kambiyo borcu geçer. Ancak kambiyo taahhüdünde bulunmak yenilemeye karine teşkil etmez.

6098 sayılı TBK'nın 133-(2) maddesine göre, tarafların açık yenileme iradeleri bulunmadığı müddetçe borcun yenilenmesi anlamına gelmeyecektir. Tarafların yenileme konusunda anlaştıkları kesin bir şekilde belirli değilse ya da şüpheli bir durum varsa veya bu hususta herhangi bir anlaşma ve iddia yoksa 6098 sayılı TBK m. 133/2 hükmü gereğince kambiyo taahhüdünün ifa yerine değil ifa uğruna verildiği kabul edilir.

Kambiyo senedi ifa uğruna verildiğinde temel borç ilişkisinden doğan talep hakkının ortadan kalkmayıp bu hakka paralel ve bununla yarışan bir kambiyo talep hakkının doğduğu kabul edilir ve bu durumda alacaklının iki türlü talep hakkı doğar, fakat alt ilişkiden doğan talep hakkı kambiyo hakkı kullanılıncaya kadar donmuş ve böylece vadesi kambiyo alacağının vadesine kadar uzatılmış sayılır (Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, Reha Poroy, Ünal Tekinalp, İstanbul 2019, Gözden Geçirilmiş 23. Baskı, s:146-147).

Borçlunun, temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek açtığı menfi tespit davası, öğreti ve uygulamada bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası olarak adlandırılmaktadır. Bedelsizlik ise, bir kambiyo senedinin ihdasına neden olan temel alacağın herhangi bir nedenle mevcut olmamasıdır (İnan, Nurkut: Türk Hukukunda Hatır Senetleri ve Özellikle Hatır Bonoları, Ankara, 1969, s.16). Başka bir deyişle bir kambiyo taahhüdünün temel alacağı geçersizse ya da sona ermişse, o kambiyo taahhüdü bedelsiz demektir.

Bedelsizlik iddiası, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (6102 sayılı TTK) 687. maddesi anlamında bir kişisel def’idir. Bedelsizlik bir kişisel def’i olduğundan düzenleyen tarafından kural olarak ancak senet lehtarına karşı ileri sürülebilir. Ancak borçlu, hamilin senedi bilerek kendi zararına devraldığını kanıtlamak şartıyla hamile karşı da bedelsizlik def’ini ileri sürebilir.

Eldeki uyuşmazlıkta çek hamiline düzenlenmiş ise de gerek ilk cirantanın davalı olması gerekse davalının çeki temel ilişkide araç satış sözleşmesinin bedelinin ödenmesi için verildiğini savunması karşısında artık temel ilişkideki bedelsizliğe ilişkin def'ilerin davalıya karşı ileri sürülebileceğinin kabulü gerekir.

Davacı, çekin araç bedeli banka tarafından ödendikten sonra iadesi gerektiğini ileri sürmüş, davalı ise aracın 139.000,00 TL'ye satıldığını, satış sözleşmesinde bedelin aracın kasko değeri olan 83.000,00-TL olarak yazıldığını, alıcının 99.000,00 TL'yi banka havalesi ile kalan 40.000,00 TL'yi dava konusu çek ile ödediğini savunmuştur.

Davacılar araç satış bedelinin 139.000,00 TL olduğu savunmasını kabul etmemiş ve aracın satış değerinin fatura ve noter satış sözleşmesinde yazılı bedel olan 83.000,00-TL'dir. Davalı bu bedelin daha az vergi ve noter masrafı ödenmesi için davacılarla yapılan anlaşma gereği satış sözleşmesine yazıldığını savunmuştur. Bu savunma bedelde muvazaa savunması olup davalı kendi muvazaasını, asıl sözleşme resmi şekle tabi olduğundan ancak yazılı delille ispatlayabilir.

Davalı ise araç bedelinin gerçek 139.000,00 TL olduğuna dair yazılı delil sunamamıştır. Bu durumda araç bedelinin 83.000,00 TL olduğu, davacıların çekin düzenleme tarihinde çek bedeli olan 40.000,00 TL'yi ve daha sonra toplam 59.000,00 TL'yi banka havalesi ile ödediği görülmekle ifa uğruna verilen çekin bedelsiz kaldığının kabulü gerekir ("Muvazaa sözleşmesinde şekil koşulu aranmaz. Yazılı veya sözlü yazılabilir.

Görünüşteki sözleşme şekle bağlı olsa dahi muvazaa sözleşmesinin yazılı veya resmi şekilde yapılması gerekmez. Görünüşteki sözleşmenin şekle bağlı olması halinde muvazaanın yazılı delil ile ispat edilmesi kuralı muvazaa sözleşmesinin yazılı olmasının geçerliliği için değil ispat edilebilmesi için aranan bir kuraldır.

(YİBK 5.2.1947 , 1945/20,1947/6) Görünüşteki yazılı bir sözleşmenin aksini iddia eden tarafın HMUK’nun 289 ve BK’nun 13. maddeleri uyarınca iddiasını yazılı delil ile ispat etmesi zorunludur. Muvazaa sözleşmesi görünüşteki sözleşmeyi değiştirdiğine veya hükümsüz kıldığına göre ispat gücü kazanabilmesi için yazılı olması değinilen kanunların açık hükümleri gereğidir. Örneğin; araç satışları şekle bağlıdır.

Görünüşteki şekle bağlı devir sözleşmesi için düzenlenecek muvazaa sözleşmesinin geçerliliği şekle bağlı değilse de ispatı ancak yazılı delil ile mümkündür." (YİBK 5.2.1947, 1945/20-1947/6)" Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 14/03/2012 tarih, 2011/19-841 E., 2012/144 K.).

Bu durumda davacı ...'ın davasının kabulüne karar verilmesi gerekirken reddine karar verilmesi doğru olmadığından, bu davacının istinaf isteminin kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, çek bedeli ödendiğinden İİK'nın 72-(6) maddesi uyarınca dava istirdat davasına döndüğünden çek bedelinin davalıdan istirdadına karar vermek gerekmiştir.

3-Gerekçeli karar başlığında; taraf vekillerinin adreslerinin yazılmaması 6100 sayılı HMK'nın 297. maddesine aykırı ise de, bu eksiklik mahallinde her zaman düzeltilebileceğinden eleştirilmekle yetinilmiştir.

Bu nedenlerle; davacı vekilinin ... yönünden istinaf başvurusunun (1) nolu bentte açıklanan nedenlerle esastan reddine, ... yönünden istinaf başvurusunun (2) nolu bentte açıklanan nedenlerle reddine, yerel mahkemenin kararının davacı ... lehine kaldırılmasına, dosyada toplanacak başkaca delil bulunmadığı anlaşıldığından ve yeniden yargılama yapılmasını gerektirir bir husus da bulunmadığından; dairemizce davanın esası hakkında HMK'nın 353-(1)-b)-2) madde gereğince hüküm kurulmasına karar verilmiştir.

HÜKÜ M

Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-)Davacı vekilinin ... yönünden İSTİNAF BAŞVURUSUNUN ESASTAN REDDİNE;

2-)Davacı vekilinin ... yönünden İSTİNAF BAŞVURUSUNUN KABULÜNE; Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 22/11/2022 Tarih - 2022/330 Esas - 2022/1501 Karar Sayılı kararının KALDIRILMASINA, HMK'nın 353-(1)-b)-2) maddesi gereğince YENİDEN HÜKÜM KURULMASINA,

a-Davanın KISMEN KABULÜ ile; QNB Finansbank Bankası Yenicami/Sakarya şubesine ait düzenleyeni davacı ..., 0339483 seri numaralı, 15/03/2022 Keşide tarihli, 40.000,00 TL bedelli çek nedeni ile ödemiş olduğu 40.000,00 TL’nin ödeme tarihi olan 06/01/2022 tarihinden işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan istirdatı ile davacıya verilmesine,

-Davanın, davacı ... yönünden 6100 sayılı HMK'nın 114-(1)-h) ve 115-(2) maddeleri uyarınca USULDEN REDDİNE,

b-Davacı ...'ın davası yönünden alınması gerekli 2.732,40-TL karar ve ilam harcının davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,

c-Davacı ...'ın davası yönünden alınması gerekli maktu 427,60-TL karar ve ilam harcının, peşin yatırılan 683,10 TL harçtan mahsubu ile fazla yatırılan 255,50 TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacı ...'a iadesine,

ç-Davacı ... tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,

d-Davalı tarafından yapılan 28,00 TL yargılama giderinin davacı ...'dan alınarak davalıya verilmesine,

e-Davacı ... kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden A.A.Ü.T göre hesaplanan 17.900,00-TL maktu vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacı ...'a verilmesine,

f-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden A.A.Ü.T göre hesaplanan 9.200,00-TL maktu vekalet ücretinin davacı ...'dan alınarak davalıya verilmesine,

g-Kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde yatıran tarafa iadesine,

3-)İstinaf incelemesi yönünden harç ve yargılama masrafları;

a-İstinaf Kanun Yoluna Başvuru harçlarının hazineye irad kaydına,

b-Davacı ... tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde ilk derece mahkemesince bu davacıya iadesine,

c-Bakiye 346,90 TL harcın davacı ...'dan alınarak hazineye irat kaydına, harç tahsili ve harç tahsil müzekkeresi yazılması işlemlerinin HMK'nın 302-(5) maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi tarafından yerine getirilmesine,

ç-Davacı ...'ın istinaf kanun yoluna başvuru için yaptığı masrafların kendi üzerinde bırakılmasına,

d-Davacı ... tarafından yapılan 220,70-TL İstinaf Kanun yolu masrafının davalıdan tahsili ile bu davacıya verilmesine,

e-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,

f-Davacıların yatırdığı istinaf gider avansından kullanılmayan kısmının HMK'nın 333. maddesi uyarınca İlk Derece Mahkemesince davacılara iadesine,

g-Kararın, 6100 sayılı HMK'nın 359-(4) maddesi uyarınca; ilk derece mahkemesi tarafından taraflara tebliğine,

İlişkin; Dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, HMK'nın 362. maddesi uyarınca KESİN olmak üzere oy birliği ile karar verildi.

03/05/2024

... Başkan ... ¸e-imzalıdır. ... Üye ... ¸e-imzalıdır. ... Üye ... ¸e-imzalıdır. ... Katip ... ¸e-imzalıdır.

* Bu belge, 5070 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak elektronik imza ile imzalanmıştır.*