Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi E.2025/1364 K.2025/1279

İstinaf incelemesi için Dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekilinin dava dilekçesinde özetle; .......... Müdürlüğü tarafından banka müşterisi ........... Şirketi adına basılan ............ numara aralığındaki ........ nolu ve ............. numara aralığındaki ........ nolu toplam iki adet çek karnesinin .......... tarihinde ........ irsaliye numarası ile .............. Şirketi’ne teslim edildiğini, ......... Şubesi’ne gönderilen söz konusu çeklerin taşıma sürecinde kaybolduğunu, kurum bünyesinde ve kargo firmasında yapılan aramalara rağmen çeklere ulaşılamadığını, çeklerin üçüncü şahıslar tarafından kullanılma ihtimaline binaen tedbir kararı verilmesi gerektiğini, Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi " ... dava dışı ............ Şirketi'ne verilmek üzere boş olarak basılan; ......... numara aralığındaki ....... nolu, ......... numara aralığındaki ............ nolu olmak üzere toplam ....... adet .......'lik çek karnesinin karnesinin zayi nedeni ile iptalinin istendiği, belirtilen çek yapraklarının kıymetli evrak vasfında olmadığı, zayi nedeni ile iptal kararı verilebilmesi için iptali istenen evrakın kıymetli evrak niteliğinde olması gerektiği ve kıymetli evrak niteliğinde olmayan boş çek yaprağının iptalinin istenilmesinde hukuki yarar bulunmadığı ... " gerekçesiyle davanın hukuki yarar yokluğundan usulden reddine karar vermiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; davacı ......... A.Ş. tarafından müşterisi ......... Şirketi’ne gönderilmek üzere ........ tarihinde ............. irsaliye numarası ile .....

Kargo firmasına teslim edilen ...... ve ........ numara aralıklarındaki ......... ve ........... nolu iki adet çek karnesinin taşıma sürecinde zayi olduğunu, ...... sayılı Bankacılık Kanunu’nun 42. ve 154. maddeleri ile Türk Ticaret Kanunu’nun 82. maddesi uyarınca bankanın bu belgeleri on yıl süreyle saklama yükümlülüğü bulunduğunu, yerel mahkemenin çek karnelerini ticari belge statüsünde görmeyerek davanın usulden reddine karar vermesinin hatalı olduğunu,

tacir olan davacının kötü niyetli kullanımları ve olası mağduriyetleri önlemek adına basiretli davranarak zayi belgesi almasında hukuki menfaatinin mevcut olduğunu belirtmiş ve bu nedenle yerel mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

...... Asliye Ticaret Mahkemesinin ...../.... Esas - ....../.... Karar sayılı dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, dava dışı hesap sahibi ......... Şirketi hesabına tanımlı çek karneleri hakkında TTK'nın 82. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemlidir.

İstinaf incelemesi HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf sebepleri ile sınırlı olarak ve kamu düzeni yönünden yapılmıştır.

İstinaf incelemesine konu karar başlığında; davacı ile vekilinin adreslerinin yazılmaması 6100 sayılı HMK'nın 297. maddesine aykırı ise de, bu eksiklik mahallinde her zaman düzeltilebileceğinden eleştirilmekle yetinilmiştir.

O halde uyuşmazlık, çeklerin ait olduğu bankaca zayi belgesi talebinde bulunulmasının yerinde olup olmadığı hususundadır.

Davacı tarafça çek defteri hakkında TTK'nın 82. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istenilmiştir. Her ne kadar çek defteri TTK'nın 82. maddesi kapsamında ticari defter ve belge olmadığından bu madde kapsamında zayi belgesi verilmesi mümkün olmasa da HMK' nın 33.maddesindeki "uygulanacak normun hakim tarafından re'sen tespit edilmesi ve uygulanması" ilkesi gereğince hakim, uygulanacak normu kendisi tespit eder ve hukuki nitelendirme bakımından taleple bağlı değildir. Bu kapsamda, davaya konu talebin TTK'nın 818/1-s maddesi atfıyla "kıymetli evrakın zıyası/ çek iptali" olarak değerlendirilmesi gerekir.

TTK'nın 818/1-s maddesinde; "Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır: ... s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrası..." şeklinde düzenleme yapılmıştır. Kıymetli evrakın zayi olması halinde iptal talebinde bulunabilecekler ise kıymetli evraka ilişkin genel hükümlerden olan TTK'nın 651/2. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddeye göre "Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." dolayısıyla zayi sebebiyle çek iptali davası ancak "senedin zıya anındaki yetkili hamili" tarafından açılabilir.

Somut olayda; TTK'nın 651/2.maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi, senede bağlı alacak hakkı olan hamil olup, davacının yetkili hamil olmayıp davacının muhatap banka olduğu, çeklerin ibrazı halinde keşidecilerin menfi tespit davası açma imkanlarının bulunduğu, çeklerin boş ve imzasız olmaları nedeniyle kambiyo senedi niteliğinde de olmadıklarından zayi nedeniyle iptalinin de talep edilemeyeceği anlaşılmakla, mahkemece verilen hüküm isabetli bulunup, davacı vekilinin istinaf sebeplerinin HMK'nın 353.maddesinin 1. fıkrasının b-1 bendi uyarınca esastan reddine, karar vermek gerekmiştir.