Akıllı Sözleşmeler (Smart Contracts) ve Hukuki Uyuşmazlık

Akıllı sözleşmeler (smart contracts), blokzincir üzerinde otomatik çalışan kod parçalarıdır. Türk hukukunda doğrudan düzenlenmemiş olsa da TBK, TTK ve KVKK çerçevesinde değerlendirilirler.

Hukuki Niteleme

• Akıllı sözleşme, klasik sözleşmenin otomasyon aracıdır.
• Tarafların iradesi (offer + acceptance) işlem öncesi vardır.
• TBK genel hükümleri (rıza, irade beyanı, ehliyet) uygulanır.
• "Code is law" yaklaşımı Türk hukukunda geçerli değildir; nihai yetki yargıdadır.

Tipik Uyuşmazlık Türleri

• Kod hatası: Bug nedeniyle yanlış sonuç (DAO hack, Parity wallet).
• Oracle manipülasyonu: Dış veri kaynağının yanıltılması.
• Hata/hile: TBK m.30-39 — sözleşme iptali.
• Hâkimi olmayan tahkim: Otomatik çözüm mekanizmasının hukuki geçerliliği.
• KYC eksikliği: Karşı tarafın anonimliği.

Hata ve Hile Tartışması

• TBK m.31 — temel hata: sözleşmenin niteliği veya konusunda yanılma.
• TBK m.32 — saik hatası: dar yorumlanır.
• TBK m.36 — hile: kasıtlı yanıltma.
• "Kod hatası" hata mı, ifa imkânsızlığı mı?

"Geri Alma" Sorunu

Blokzincir işlemleri kural olarak geri alınamaz. Ancak hukuki kararla:

• Karşı taraf geri ödeme yapabilir.
• Borsa/cüzdan sağlayıcısı işlem dondurma yapabilir.
• Madenciler yeni blok ile düzeltme yapabilir (nadir, kontrole değil).
• Ethereum/diğer ağlarda "fork" tarihsel istisna.

Tüketici Koruması

• 6502 sayılı TKHK uygulaması — DeFi'de tüketici sıfatı tartışmalı.
• "Bilgilendirme yükümlülüğü" kod yapısının açıklanmasını gerektirir.
• Cayma hakkı standart değildir (kod doğası gereği).

Uyuşmazlık Çözümü

• Yargı yolu: Tarafların kimliği biliniyorsa Türk mahkemeleri.
• Tahkim: Sözleşmede tahkim klozu varsa.
• "Decentralized Justice" (Kleros): Hukuki olarak Türkiye'de zorlukla geçerli.
• Borsa müdahalesi: Cüzdan dondurma, KYC verisi paylaşımı.

Yargıtay — Beklenen Yaklaşım

Yargıtay daireleri, akıllı sözleşmelerde TBK genel hükümlerini uygulamaya devam edecek; hata, hile, ifa imkânsızlığı, sebepsiz zenginleşme gibi klasik araçlar üzerinden uyuşmazlık çözecektir. "Code is law" tezi karşısında nihai yetkinin Türk yargısında olduğu vurgulanacaktır.

Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.

Pratik Tavsiyeler

1. Akıllı sözleşme öncesi hukuki nitelendirme (sözleşme türü, taraflar, konu).
2. "Off-chain" yedek sözleşme (klasik sözleşme + kod referansı).
3. Olası kod hataları için sigorta/escrow.
4. Tahkim klozu açık dille yazılmalı.
5. İhtilaf halinde delil zinciri (blok hash, işlem ID, cüzdan logları).

Akıllı sözleşme dosyaları yenidir. Bilişim ve borçlar hukuku avukatı birlikte değerlendirme yapmalıdır.