Akıllı sözleşmeler (smart contracts), blokzincir üzerinde otomatik çalışan kod parçalarıdır. Türk hukukunda doğrudan düzenlenmemiş olsa da TBK, TTK ve KVKK çerçevesinde değerlendirilirler.
Hukuki Niteleme
- Akıllı sözleşme, klasik sözleşmenin otomasyon aracıdır.
- Tarafların iradesi (offer + acceptance) işlem öncesi vardır.
- TBK genel hükümleri (rıza, irade beyanı, ehliyet) uygulanır.
- "Code is law" yaklaşımı Türk hukukunda geçerli değildir; nihai yetki yargıdadır.
Tipik Uyuşmazlık Türleri
- Kod hatası: Bug nedeniyle yanlış sonuç (DAO hack, Parity wallet).
- Oracle manipülasyonu: Dış veri kaynağının yanıltılması.
- Hata/hile: TBK m.30-39 — sözleşme iptali.
- Hâkimi olmayan tahkim: Otomatik çözüm mekanizmasının hukuki geçerliliği.
- KYC eksikliği: Karşı tarafın anonimliği.
Hata ve Hile Tartışması
- TBK m.31 — temel hata: sözleşmenin niteliği veya konusunda yanılma.
- TBK m.32 — saik hatası: dar yorumlanır.
- TBK m.36 — hile: kasıtlı yanıltma.
- "Kod hatası" hata mı, ifa imkânsızlığı mı?
"Geri Alma" Sorunu
Blokzincir işlemleri kural olarak geri alınamaz. Ancak hukuki kararla:
- Karşı taraf geri ödeme yapabilir.
- Borsa/cüzdan sağlayıcısı işlem dondurma yapabilir.
- Madenciler yeni blok ile düzeltme yapabilir (nadir, kontrole değil).
- Ethereum/diğer ağlarda "fork" tarihsel istisna.
Tüketici Koruması
- 6502 sayılı TKHK uygulaması — DeFi'de tüketici sıfatı tartışmalı.
- "Bilgilendirme yükümlülüğü" kod yapısının açıklanmasını gerektirir.
- Cayma hakkı standart değildir (kod doğası gereği).
Uyuşmazlık Çözümü
- Yargı yolu: Tarafların kimliği biliniyorsa Türk mahkemeleri.
- Tahkim: Sözleşmede tahkim klozu varsa.
- "Decentralized Justice" (Kleros): Hukuki olarak Türkiye'de zorlukla geçerli.
- Borsa müdahalesi: Cüzdan dondurma, KYC verisi paylaşımı.
Yargıtay — Beklenen Yaklaşım
Yargıtay daireleri, akıllı sözleşmelerde TBK genel hükümlerini uygulamaya devam edecek; hata, hile, ifa imkânsızlığı, sebepsiz zenginleşme gibi klasik araçlar üzerinden uyuşmazlık çözecektir. "Code is law" tezi karşısında nihai yetkinin Türk yargısında olduğu vurgulanacaktır.
Pratik Tavsiyeler
- Akıllı sözleşme öncesi hukuki nitelendirme (sözleşme türü, taraflar, konu).
- "Off-chain" yedek sözleşme (klasik sözleşme + kod referansı).
- Olası kod hataları için sigorta/escrow.
- Tahkim klozu açık dille yazılmalı.
- İhtilaf halinde delil zinciri (blok hash, işlem ID, cüzdan logları).
Akıllı sözleşme dosyaları yenidir. Bilişim ve borçlar hukuku avukatı birlikte değerlendirme yapmalıdır.