7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, 1 Ocak 2018'den itibaren işveren-işçi uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk getirmiştir. Bu süreç, dava açmadan önce mecburi olarak işletilmelidir.
Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı
- İşçi alacakları (ücret, fazla mesai, yıllık izin).
- Kıdem ve ihbar tazminatları.
- İşe iade davaları.
- İş kazası tazminatları.
- Sendikal tazminat.
Süreç
- Tarafın arabuluculuk merkezine başvurusu.
- Arabulucu atama (taraf seçimi veya merkez seçimi).
- İlk toplantı 3 hafta içinde.
- Süreç en fazla 4 hafta (ek 2 hafta uzatma mümkün).
- Anlaşma veya anlaşamama tutanağı.
Dava Şartı (Zorunluluk)
- Anlaşamama tutanağı olmadan dava açılamaz.
- Dava açıldıysa "dava şartı yokluğu" sebebiyle reddedilir.
- Zorunlu arabuluculuk ihmal edilirse zaman kaybı.
Anlaşma Sağlanması
- Yazılı anlaşma belgesi.
- İcra kabiliyeti (mahkeme kararı gibi).
- Anlaşma ihlali halinde icra takibi.
- Vergi avantajı: anlaşma ücreti kıdem tazminatı gibi vergiden muaf değil; gelir vergisi geçerli.
Ücretler
- Anlaşma sağlanırsa: tarife üzerinden hesaplanan ücret.
- Anlaşmama: minimum ücret.
- Tarife yıllık güncellenir.
- Asgari ücretten çıkışlı dosyalarda hak yine ödenir.
Yargıtay 9. HD — Yerleşik Yaklaşım
9. HD, zorunlu arabuluculukta anlaşma sağlanamamış konuların dava konusunda yer alabilmesini, yeni iddia/talebin önce arabuluculuğa götürülmesi gerektiğini, ek alacak için yeni başvuru zorunlu olduğunu benimsemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
İşe İade — Özellikli Süreç
- İş güvencesi (4857 m.18 — 30+ işçi).
- Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabuluculuk.
- Anlaşamama halinde iki haftada dava.
- İşe iade kararı: 1 ay içinde işe başlatma.
Pratik Tavsiyeler — İşçi
- Hesap çalışması (ücret, yan haklar) avukat ile.
- Belgelerin tamamlanması (bordro, sözleşme, fesih bildirimi).
- Arabuluculuk öncesi pazarlık stratejisi.
- Anlaşma sağlanmazsa hızlı dava.
Pratik Tavsiyeler — İşveren
- İç hesap kontrolü.
- Risk analizi (dava maliyeti vs anlaşma maliyeti).
- Anlaşma için makul teklif.
- Anlaşma belgesi titiz hazırlık.
Zorunlu arabuluculuk, iş davalarının ilk filtresidir. İş hukuku avukatı ile süreç yönetilmelidir.