Ordu ili Çaybaşı ilçesi Çınar Mahallesi'nde sosyal konut yapımı amacıyla alınan acele kamulaştırma kararı sonrasında maliklerin karşılaştığı ilk sorun genellikle şudur: Hangi talep için hangi mahkemeye gidilecek? Acele kamulaştırma, adli ve idari yargının iç içe geçtiği ender süreçlerden biri olduğu için bu soru göründüğünden daha kritiktir.
İki Ayrı Yargı Kolu, İki Ayrı Talep
Kamulaştırma kararının hukuka aykırılığı iddiası idari yargının; bedelin belirlenmesi ve tescil ise adli yargının alanındadır. Somutlaştırmak gerekirse:
- Cumhurbaşkanı kararının iptali talebi idari yargıda ileri sürülür ve bu tür kararlara ilişkin davalar ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay'da görülür.
- Acele el koyma talebi ve bedel tespiti ile tescil davası, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır.
- Kamulaştırmasız el atma iddiaları, el atmanın fiilî mi yoksa imar planından mı kaynaklandığına göre farklı yargı koluna yönelir.
Yanlış yargı koluna açılan dava, görev yönünden reddedilir ve bu sırada diğer talep için süre işlemeye devam eder.
Yer Yönünden Yetki
Taşınmaza ilişkin davalarda kural, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olmasıdır. Malikin başka ilde ikamet etmesi bu kuralı değiştirmez. Çaybaşı'ndaki parseller için işlemlerin ilçenin bağlı olduğu adliye üzerinden yürüyeceği öngörülerek, tebligat adresi ve vekâlet ilişkisi buna göre kurulmalıdır.
Duruşma ve Keşif Aşamasında Konum Almak
Acele el koyma dosyaları hızlı ilerler. Malikin keşifte hazır bulunması, parselin sınırlarını, üzerindeki yapı ve ağaçları yerinde göstermesi sonraki bedel tartışması bakımından belirleyicidir. Keşifte dile getirilmeyen bir yapı ya da ağacın sonradan ispatı çok daha zordur. Keşif tutanağına şerh düşülmesi talebi, itirazların kayda geçmesini sağlar.
Kiracı, Zilyet ve Hissedarların Konumu
Kamulaştırma bedeli kural olarak malike ödenir; ancak taşınmaz üzerinde kiracılık, intifa veya başka bir sınırlı ayni hak varsa bu kişilerin talepleri ayrı değerlendirilir. Hisseli taşınmazlarda her hissedarın kendi payı yönünden takip yapması, bir hissedarın işleminin diğerlerini bağlamaması nedeniyle gereklidir. İşyeri kullanımı varsa taşınma ve faaliyet kaybına ilişkin talepler ayrıca gündeme gelebilir.
Süreç Boyunca Tutulması Gereken Kayıt
- Dosya numaralarını yargı koluna göre ayrı ayrı not edin.
- Her tebligatın zarfını ve tarihini saklayın.
- Bloke edilen bedele ilişkin banka yazışmalarını dosyalayın.
- Keşif ve rapor tarihlerini tek takvimde izleyin.
Bu metin usul haritası niteliğindedir ve her dosyanın kendine özgü koşulları vardır. Görev ve yetki tartışmasında hata payını azaltmak için işlem yapmadan önce dosyanızın incelenmesinde yarar bulunmaktadır.