Uygulamalı ekonometri çalışmaları, büyük ölçekli idari ve ticari veri setleri üzerinde yürütülür. Bu durum, araştırma merkezi bakımından klasik akademik yükümlülüklerin ötesinde veri lisansı, gizlilik ve araştırma bütünlüğü başlıklarını gündeme getirir. Rehber, bu üç ekseni uygulama açısından ele alır.
Merkezin Kurumsal Çerçevesi
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde kurulan merkezin yönetmeliği; amacını, faaliyet alanlarını, yönetim organlarını ve karar alma biçimini belirler. Veri temini, dış kaynaklı proje yürütülmesi ve rapor yayımlanması gibi faaliyetlerin bu metinde yer alması, sonraki tartışmalarda merkezin yetkisini ortaya koyar. Yetki sınırının yazılı olması, hem araştırmacıyı hem kurumu korur.
Veri Setlerinin Hukuki Statüsü
Araştırmada kullanılan veri, kaynağına göre farklı rejime tabidir. Kamu kurumlarından alınan idari veriler protokolle; ticari sağlayıcılardan alınan veriler lisans sözleşmesiyle; anket yoluyla toplanan veriler ise katılımcı onamıyla kullanılabilir. Kontrol edilmesi gereken noktalar:
- Verinin hangi amaçla kullanılabileceği ve amaç dışı kullanım yasağı
- Yayında hangi düzeyde ayrıntı paylaşılabileceği
- Verinin üçüncü kişilerle veya ortak araştırmacıyla paylaşılıp paylaşılamayacağı
- Proje bitiminde verinin imhası veya iadesi yükümlülüğü
- Yurt dışı aktarım söz konusuysa uygulanacak esaslar
Kişisel Veri ve Kimliksizleştirme
Mikro veri setleri, doğrudan kimlik bilgisi içermese bile birkaç değişkenin birleştirilmesiyle kişilerin yeniden tanımlanmasına imkân verebilir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından belirlenebilir kişiye ilişkin veri de koruma kapsamındadır. Bu nedenle sonuçların hücre büyüklüğü eşiği gözetilerek yayımlanması ve ham verinin güvenli ortamda tutulması gerekir.
Araştırma Bütünlüğü ve Fon İlişkisi
Sponsorlu araştırmalarda fon sağlayıcının kimliğinin açıklanması, yöntemin baştan belirlenmesi ve olumsuz sonuçların da yayımlanabilmesi araştırma bütünlüğünün temel unsurlarıdır. Sözleşmede fon sağlayıcıya sonuçları değiştirme yetkisi tanıyan hükümler bulunması, çalışmanın bilimsel değerini tartışmalı hale getirir. İnceleme hakkı ile onay hakkı arasındaki fark, sözleşmede açıkça kurulmalıdır.
Yayın Öncesi Gözden Geçirme
- Kullanılan her veri setinin izin belgesini dosyaya ekleyin.
- Yayında paylaşılacak tabloların gizlilik eşiğini kontrol edin.
- Fon ve çıkar ilişkilerini beyan bölümünde belirtin.
- Kod ve veri paylaşımının lisansla uyumlu olduğunu doğrulayın.
Bu açıklamalar genel yönlendirme sağlar. Veri kaynağının niteliği ve sözleşme metinleri yükümlülükleri değiştirdiğinden, araştırma tasarımı aşamasında hukuki değerlendirme alınması yararlı olacaktır.