400 kV Altınordu-Reşadiye Havza Enerji İletim Hattının D.9 ile D.16 numaralı direkler arasındaki güzergâhının deplasesi kapsamında bazı taşınmazlar, 10419 sayılı Karar ile TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırma kapsamına alınmıştır. Enerji iletim hatlarındaki kamulaştırmalar, klasik arsa kamulaştırmasından hem teknik hem hukuki olarak ayrışır; bu yazı farkın nerede ortaya çıktığına odaklanmaktadır.
Deplase nedir ve neden yeni bir kamulaştırma gerektirir
Deplase, mevcut hattın belirli direkler arasındaki güzergâhının teknik, güvenlik veya yerleşim gerekçeleriyle kaydırılmasıdır. Güzergâh değiştiğinde eski koridor üzerindeki kısıt yeni parsellere taşınır. Dolayısıyla daha önce hiç hat geçmeyen bir taşınmaz ilk kez kısıt altına girebileceği gibi, üzerinden hâlihazırda hat geçen bir parselin kısıt alanı da genişleyebilir veya daralabilir. Malikin ilk yapması gereken, kendi parselinde yeni koridorun tam olarak nereden geçtiğini ve önceki tapu şerhinin akıbetini tespit etmektir.
Mülkiyet mi, irtifak mı: bedeli belirleyen ayrım
İletim hatlarında kural olarak direk yerleri için mülkiyet, iletkenlerin geçtiği koridor için ise irtifak hakkı kamulaştırması yapılır. Bu ayrım bedeli doğrudan etkiler; çünkü irtifakta ödenen tutar, mülkiyetin tam bedeli değil, kullanımdaki kısıtlanmanın karşılığıdır. Dosyada dikkat edilecek başlıklar şunlardır:
- Direk ayaklarının kapladığı alanın metrekare olarak doğru ölçülüp ölçülmediği,
- İrtifak koridorunun genişliği ve bu koridorda hangi faaliyetlerin yasaklandığı,
- Kısıtın parselin tamamına mı, yoksa yalnızca koridora mı yansıtıldığı.
Tarımsal kullanımda ortaya çıkan gerçek kayıp
Hat altında kalan alanda ağaçlandırma, yüksek yapı ve bazı makineli çalışmalar sınırlanır. Kapama meyve bahçesi, fındıklık ya da sulu tarım arazisinde bu kısıt, koridorun yüzölçümünden çok daha büyük bir gelir kaybı doğurabilir. Kesilen ağaçların türü ve yaşı, sulama tesisinin bölünmesi, tarla içi ulaşımın kopması gibi hususlar keşif tutanağına geçirilmezse rapora da yansımaz. Kayıp iddiası soyut kalmamalı; ürün desenine, geçmiş yıl üretim kayıtlarına ve varsa çiftçi kayıt sistemi belgelerine dayandırılmalıdır.
Tebligat ve keşif aşamasında yapılması gerekenler
- Tebligattaki parsel ve pafta bilgisini kendi tapunuzla karşılaştırın; hisseli taşınmazlarda tüm paydaşlara tebligat yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
- Keşif gününü kaçırmayın; kısıtın fiilen nereye denk geldiğini yerinde gösterin.
- Bilirkişi raporu geldiğinde, itiraz için tanınan süre içinde ayrıntılı ve teknik gerekçeli beyan sunun.
- Rapordaki birim değer ile bölgedeki emsal satış ve kira verileri arasındaki farkı somut belgeyle ortaya koyun.
Enerji hattı dosyalarında teknik veri ile hukuki değerlendirme iç içe geçtiğinden, güzergâh krokisi ve keşif tutanağı üzerinden yapılacak bireysel bir inceleme olmadan genel bilgiler tek başına yeterli olmayacaktır.