Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından yürütülen 154 kV iletim hattı projesi kapsamında alınan acele kamulaştırma kararı, ada ve parsel numarası tek tek gösterilen bir taşınmazı hedef almaktadır. Enerji iletim hatlarında uygulanan kamulaştırma, çoğu kez mülkiyetin tamamen alınması değil, taşınmaz üzerinde daimi irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Bu ayrım, bedelin nasıl hesaplanacağını baştan belirler.
Direk Yeri ve Hat Koridoru Ayrımı
İletim hattı kamulaştırmalarında iki farklı alan vardır. Direğin oturduğu alan fiilen kullanılamaz hâle geldiği için genellikle mülkiyet olarak kamulaştırılır. Hattın geçtiği koridorda ise irtifak kurulur; malik araziyi kullanmaya devam eder ancak yapı yapamaz, belirli yükseklikten fazla ağaç yetiştiremez. Bedel hesabında bu iki alanın ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Raporda tek bir toplam rakam verilmişse, kalemlerin ayrıştırılması talep edilmelidir.
Kısıt Oranı Tartışmanın Merkezindedir
İrtifak bedeli, taşınmazın değerinin kısıt nedeniyle uğradığı kayıp oranı üzerinden hesaplanır. Bu oranın düşük belirlenmesi, malik açısından en sık karşılaşılan bedel kaybı sebebidir. Oranın tartışılmasında şu unsurlar öne çıkar:
- Taşınmazın imar durumu ve yapılaşmaya elverişli olup olmadığı
- Hattın parselin ortasından mı kenarından mı geçtiği
- Koridor nedeniyle geriye kalan alanda yapı yapılamayacak hâle gelinip gelinmediği
- Mevcut tesis, sera veya ağaçlandırmanın hattan etkilenme derecesi
Keşif Aşamasını Kaçırmayın
Bedel tespiti dosyalarında en belirleyici aşama keşiftir. Malikin veya vekilinin keşifte hazır bulunması, arazinin gerçek kullanımını ve hattın yarattığı fiilî kısıtı bilirkişi heyetine yerinde gösterebilmesi bakımından önemlidir. Keşif sonrası rapora itiraz süresi kısadır ve bu süre içinde teknik gerekçeli itiraz sunulmazsa, rapor esas alınarak karar verilebilir.
Tek Parsel Malikinin Avantajı ve Riski
Toplu güzergâh dosyalarının aksine, tek parsele ilişkin kararlarda süreç daha hızlı sonuçlanır. Bu, malik için hem avantaj hem risktir: dosya kısa sürede karara bağlanabileceğinden, hazırlık için tanınan zaman da dardır. Karar Resmî Gazetede yayımlandıktan sonra tapu kaydına şerh konulması ve mahkeme dosyasının açılması genellikle kısa aralıklarla gerçekleşir.
Hattın Sonradan Genişletilmesi
İrtifak kurulduktan sonra hattın kapasitesinin artırılması veya ek direk konulması, kurulan hakkın kapsamını aşabilir. Bu durumda yeni bir kamulaştırma veya ek bedel talebi gündeme gelir. Tapu şerhinde tanımlanan irtifakın kapsamının saklanması, ileride doğacak böyle bir talep için dayanak oluşturur.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Parselinizin imar durumu ve hattın geçiş biçimi bedeli doğrudan etkilediğinden, keşif tarihinden önce dosyanın hukuki ve teknik açıdan değerlendirilmesi tavsiye edilir.