Pozantı ilçesinde doğal gaz boru hattı projesi için bazı taşınmazların boru hatları işletmecisi tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 10563 sayılı Karar, hattın geçtiği parsellerin maliklerini doğrudan etkiler. Acele kamulaştırmanın belirleyici özelliği, idarenin taşınmaza el koyabilmesi için bedelin tamamının önceden ödenmiş olmasının aranmaması; buna karşılık malikin bedel hakkının ortadan kalkmamasıdır.
Acele Kamulaştırma Olağan Usulden Nerede Ayrılır?
Olağan kamulaştırmada idare önce satın alma usulünü işletir, uzlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açar. Acele usulde ise mahkemeden alınan acele el koyma kararıyla fiilî kullanım öne çekilir, bedelin kesin olarak belirlenmesi ise devam eden yargılamaya bırakılır. Boru hattı projelerinde çoğu kez mülkiyetin tamamı değil, hattın geçtiği güzergâh için daimî irtifak hakkı kamulaştırılır; bu ayrım bedelin hesabını da değiştirir.
Sürecin İşleyişi
- Karar yayımlanır ve idare taşınmazı güzergâh planına göre belirler.
- Bilirkişi marifetiyle keşif yapılır, acele el koyma bedeli tespit edilir.
- Bedel bankaya bloke edilerek el koyma kararı verilir ve uygulamaya geçilir.
- Bedel tespiti ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde yürütülür.
Malikin Elindeki Hukuki Yollar
Malik, kamulaştırma işleminin dayanağına ve kamu yararı unsuruna yönelik itirazlarını idari yargıda ileri sürebilir; bunun için işlemin tebliğinden itibaren mevzuatta öngörülen kısa süreye, kural olarak otuz güne dikkat edilmesi gerekir. Bedele ilişkin itirazlar ise adli yargıda görülen bedel tespiti dosyasında, bilirkişi raporuna karşı beyan ve ek rapor talepleriyle yürütülür. İki yolun takvimi birbirinden bağımsız işlediğinden, ikisinin aynı anda takip edilmesi gerekir.
Bedeli Yükselten Deliller
- Taşınmazın arazi mi arsa mı olduğunu ortaya koyan belediye ve plan yazıları
- Sulama, dikili tarım veya sera gibi kullanım biçimini kanıtlayan kayıtlar
- Hattın parseli ikiye bölmesi hâlinde kalan kısımdaki değer kaybına ilişkin tespitler
- Yakın tarihli, benzer nitelikte satışlara ilişkin emsal kayıtları
- Ağaç, yapı ve muhdesatın cins ve yaşını gösteren keşif tutanakları
Metin genel usulü özetlemektedir; her parselin niteliği ve keşif sonucu farklı olduğundan, süreç başlar başlamaz dosyanın belgeleriyle birlikte değerlendirilmesinde yarar vardır.