Araç, aksam ve parça üreten ya da ithal eden işletmeler için ürünün piyasaya arzı, tek bir izne değil; tip onayı, üretim uygunluğu ve piyasa gözetimi olmak üzere birbirini izleyen üç halkalı bir zincire dayanır. Tekerlekli Araçlar ile Bu Araçlara Takılan ve/veya Araçlarda Kullanılan Aksam ve Parçalar ile İlgili Teknik Mevzuatın Uygulanmasına Dair Yönetmelik, bu zincirin çerçevesini kurar.
Tip Onayı Sürecinin Mantığı
Tip onayı, tek bir ürünün değil, tanımlanan bir tipin teknik gerekleri karşıladığının tespitidir. Bu nedenle onay dosyasında tipi belirleyen unsurların (şasi yapısı, motor ailesi, fren sistemi, aydınlatma tertibatı gibi) doğru tanımlanması kritik önemdedir. Tip tanımının dar tutulması sonradan her varyant için yeni başvuru gerektirir; gereğinden geniş tutulması ise onayın kapsam dışı ürünleri de kapsadığı yanılgısına ve sonradan geçersizlik iddiasına yol açar.
Onay Sonrası Yükümlülükler
- Üretimin uygunluğu: Seri üretimin onaylanan tiple aynı kalması ve bunun kayıtla ispatlanabilmesi.
- Uygunluk belgesi: Her araç için düzenlenen ve tescil aşamasında aranan belgenin doğru ve eksiksiz olması.
- Değişiklik bildirimi: Onaylı tipte yapılan teknik değişikliğin zamanında bildirilmesi; bildirilmeyen değişiklik onayın kapsamı dışına çıkma sonucunu doğurabilir.
- Kayıt saklama: Teknik dosya, test raporları ve tedarikçi beyanlarının erişilebilir biçimde muhafazası.
Piyasa Gözetimi ve Denetimi Aşamasında Risk
Piyasaya arz edilmiş üründe uygunsuzluk tespit edilmesi hâlinde; ürünün piyasadan çekilmesi, geri çağrılması ve idari para cezası uygulanması gündeme gelebilir. Bu aşamada firmanın en güçlü savunması, teknik dosyanın tam olması ve uygunsuzluğun hangi halkada doğduğunu gösterebilmesidir. Aksam veya parça tedarikçiden alınmışsa, tedarik sözleşmesindeki uygunluk taahhüdü ve rücu hükmü doğrudan mali sonuç doğurur.
Geri Çağırma Kararına Karşı Ne Yapılır
Geri çağırma, ticari itibarı da etkileyen ağır bir tedbirdir. Karara karşı idari yargıda iptal davası açılabilir; ancak pratikte daha etkili olan yol, kararın kapsamının daraltılmasıdır. Uygunsuzluğun yalnızca belirli üretim partisini veya belirli seri numarası aralığını ilgilendirdiği teknik olarak ortaya konabiliyorsa, tüm tipe yayılan bir tedbirin ölçüsüzlüğü ileri sürülebilir. Bu savunma için üretim izlenebilirlik kayıtları şarttır.
Tedarik Zinciri Sözleşmelerine Yansıtılması Gerekenler
Aksam tedarikçisiyle yapılan sözleşmeye; teknik mevzuata uygunluk taahhüdü, test raporlarının paylaşımı, uygunsuzluk hâlinde geri çağırma masraflarının paylaşımı ve denetimlerde bilgi verme yükümlülüğü eklenmelidir. Bu hükümler bulunmadığında, kamu tarafından uygulanan yaptırımın maliyeti tamamen piyasaya arz eden üzerinde kalır.
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Araç ve aksam mevzuatı teknik ekleriyle birlikte uygulandığından, somut ürün grubunuz için güncel mevzuat metni ve ilgili teknik düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir.