Enerji nakil hattı yatırımlarında taşınmazın tamamının mülkiyeti alınmayabilir; çoğu zaman direk yerleri için sınırlı bir alanın mülkiyeti, hat güzergâhı boyunca ise irtifak hakkı kamulaştırması yapılır. Enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin Karar kapsamına giren maliklerin önündeki temel sorular şunlardır: hattın güzergâhı zorunlu mu, taşınmazın kalan kısmı nasıl kullanılacak ve bedel neye göre hesaplanacak.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
Mülkiyet kamulaştırmasında taşınmaz idareye geçer ve malikin o parselle ilişkisi sona erer. İrtifak kamulaştırmasında ise mülkiyet malikte kalır; ancak hat altında kalan şeritte yapılaşma ve kullanım kısıtlanır. Bu ayrım hem bedelin hesaplanma yöntemini hem de sonraki yıllardaki kullanım hakkını doğrudan etkiler. Tapu kaydına düşülen şerhin kapsamı, taşınmazın satış kabiliyetini de belirler.
Güzergâha İtiraz Edilebilir mi
Güzergâh, teknik zorunluluklar ile maliyet ve arazi yapısı gözetilerek belirlenir. Ancak alternatif bir güzergâhın teknik olarak mümkün olduğu ve mevcut güzergâhın taşınmaza orantısız zarar verdiği ortaya konulabiliyorsa, kararın iptali istemiyle idari yargıya başvurulabilir. Bu iddianın soyut kalmaması için; taşınmazın kullanım biçimini, üzerindeki tesisleri ve hattın bunları nasıl etkileyeceğini gösteren teknik bir çalışma hazırlanması gerekir. İtirazın yalnızca değer kaybına dayandırılması, iptal talebi bakımından genellikle yeterli görülmez.
İrtifak Bedelinin Belirlenmesinde Kritik Başlıklar
- İrtifak alanının metrekaresi ve taşınmazın toplam yüzölçümüne oranı
- Hattın taşınmazı ortadan bölüp bölmediği; bölünme nedeniyle oluşan kullanım güçlüğü
- Direk yerlerinin tarımsal faaliyete ve makine hareketine etkisi
- Kalan kısımdaki değer düşüklüğünün hesaba dâhil edilip edilmediği
- Üzerindeki ağaç ve muhdesatın tür, yaş ve verim durumuna göre ayrı değerlendirilmesi
Keşif ve Bilirkişi Aşamasında Malikin Rolü
Bedel dosyasında sonucu belirleyen aşama keşiftir. Keşifte hazır bulunmak, arazideki fiili durumu ve zarar gören unsurları yerinde göstermek için tek fırsattır. Bilirkişi raporu geldiğinde ise itiraz dilekçesi genel ifadelerle değil, rapordaki hesap kalemlerine tek tek karşılık verecek şekilde yazılmalıdır. Emsal olarak alınan taşınmazların imar durumu ve konum bakımından gerçekten benzer olup olmadığı özellikle incelenmelidir.
Hattın Kurulmasından Sonra Ortaya Çıkan Sorunlar
İrtifak kapsamı dışında kalan alanlarda çalışma yapılması, ulaşım için yeni yol açılması veya ürün zararı doğması hâlinde, kamulaştırma bedelinden ayrı olarak zararın karşılanması talep edilebilir. Bu tür taleplerde zararın oluştuğu tarihte tespit yaptırılması ve fotoğraflı kayıt tutulması ispat açısından belirleyicidir.
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Enerji yatırımlarına ilişkin kamulaştırmalarda süreler kısa işlediğinden, tebligatı aldıktan sonra vakit kaybetmeden taşınmazınıza özgü hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.