Bazı anlaşmaların yürürlüğe girdiği tarihlerin tespit edilmesine ilişkin kararlar, ilk bakışta teknik bir bildirim gibi görünür. Oysa bu tarihler, uyuşmazlıklarda hangi hukukun uygulanacağını belirleyen dönüm noktalarıdır. Bir anlaşmanın metnini bilmek yeterli değildir; o metnin hangi tarihten itibaren sonuç doğurduğunu bilmek de gerekir.
Üç tarih, üç ayrı sonuç
Uluslararası anlaşmalarda karıştırılmaması gereken tarihler vardır: anlaşmanın imzalandığı tarih, onaylanmasının uygun bulunduğu ve onay işleminin tamamlandığı tarih, ve nihayet anlaşmanın fiilen yürürlüğe girdiği tarih. Uygulamada belirleyici olan sonuncusudur. İmza tarihine dayanarak kurulan hesaplar, çoğu zaman hatalı sonuç verir.
Hangi alanlarda tarih tartışması sonucu değiştirir
- Sosyal güvenlik anlaşmaları: yurt dışı hizmet sürelerinin birleştirilmesi ve aylık bağlanmasında dikkate alınacak dönem
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları: hangi vergilendirme dönemine uygulanacağı
- Adli yardımlaşma ve tanıma-tenfiz konuları: talebin hangi rejime tabi olacağı
- Yatırımların karşılıklı korunması: yatırımın anlaşma korumasından yararlanıp yararlanmayacağı
Geçmişe etki kural değil, istisnadır
Bir anlaşma kural olarak yürürlüğe girdiği tarihten sonraki olay ve ilişkilere uygulanır. Geçmişte tamamlanmış hukuki durumlara etkisi, ancak anlaşmanın kendi metninde açıkça öngörülmüşse söz konusu olabilir. Bu nedenle bir talep hazırlanırken önce şu soru cevaplanmalıdır: uyuşmazlığa konu olay, anlaşmanın yürürlük tarihinden önce mi sonra mı gerçekleşti, yoksa her iki döneme yayılan sürekli bir ilişki mi söz konusu?
Dosya hazırlarken izlenecek sıra
- Anlaşmanın Resmî Gazetede yayımlanan metnini ve yürürlük tarihine ilişkin bildirimi birlikte temin edin.
- Anlaşmanın son hükümler bölümündeki yürürlük ve uygulama maddelerini okuyun; her anlaşma kendi kuralını içerir.
- Uyuşmazlığa konu olayların tarihlerini kronolojik bir tabloya dökün.
- Aynı konuda daha önce yürürlükte olan bir anlaşma varsa, iki metnin geçiş hükümlerini karşılaştırın.
- Karşı tarafın da aynı anlaşmayla bağlı olup olmadığını teyit edin.
Sıkça yapılan hata: yayım ile yürürlüğü eşitlemek
Yayım tarihi ile yürürlük tarihi çoğu zaman aynı gün değildir. Anlaşmalar genellikle tarafların onay bildirimlerinin karşılıklı olarak yapılmasından sonraki belirli bir sürenin geçmesiyle yürürlüğe girer. Bu nedenle yürürlük tarihini gösteren tespit kararı, dosyaya mutlaka eklenmesi gereken bir belgedir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Her anlaşmanın kendi yürürlük ve uygulama hükümleri bulunduğundan, somut talebinizde ilgili anlaşma metninin ve tarihlerinin ayrıca incelenmesi gerekir.