Enerji nakil hatlarına ilişkin kamulaştırma kararlarının ayırt edici yönü, aynı güzergâhta iki farklı hukuki rejimin birlikte uygulanmasıdır: dağıtım tesisinin bulunduğu yerler mülkiyet olarak kamulaştırılırken, hat emniyet sahaları için irtifak hakkı kurulur. Malik açısından bu ayrım, alacağı bedelin hesaplanma biçimini kökten değiştirir.
Mülkiyet mi, irtifak mı: ilk kontrol edilecek şey
Kamulaştırma evrakında parselinizin hangi rejime tabi tutulduğu açıkça gösterilir. Direk yeri, trafo veya tesis alanı olarak ayrılan kısımlar mülkiyet; hattın havadan geçtiği koridor ise genellikle irtifak konusudur. Bu ayrımın yanlış yapılması, fiilen mülkiyeti kaybettiğiniz bir alan için yalnızca irtifak bedeli almanıza yol açabilir. Bu nedenle kroki ve ölçü tablosu, dosyanın ilk incelenmesi gereken belgesidir.
İrtifak bedelinde tartışılan asıl konu: değer azalması
İrtifakta mülkiyet malikte kalır; bedel, hattın taşınmaz üzerinde yarattığı kullanım kısıtından doğar. Uygulamada tartışma çoğunlukla bu kısıtın oranı üzerinde yoğunlaşır. Değer azalmasını etkileyen unsurlar arasında şunlar sayılabilir:
- Hattın parselin ortasından mı yoksa kenarından mı geçtiği
- Koridorun parseli fiilen ikiye bölüp bölmediği
- Yapılaşma imkânının tamamen mi yoksa kısmen mi ortadan kalktığı
- Tarımsal kullanımda makine ve sulama düzeninin etkilenip etkilenmediği
- Direk ayaklarının ekilebilir alanı parçalayıp parçalamadığı
Delil stratejisi: iddiayı ölçülebilir hâle getirmek
- Hat geçmeden önceki kullanım düzenini gösteren tarihli fotoğraf, uydu görüntüsü veya üretim kayıtlarını toplayın.
- Parselin imar durumunu ve yapılaşma hakkını yazılı olarak belgeleyin; sözlü bilgiye dayanmayın.
- Hattın etkilemediği benzer nitelikteki komşu parsellerin satış verilerini karşılaştırma amacıyla derleyin.
- Bilirkişi raporundaki azalma oranının hangi verilere dayandığını sorgulayın; oran gerekçesiz ise itirazınızı bu noktada somutlaştırın.
Bakım ve geçiş hakkının sürekliliği
İrtifak kurulduktan sonra ilgili kuruluşun bakım ve onarım amacıyla taşınmaza girme yetkisi devam eder. Bu süreklilik, bedelin bir defaya mahsus ödendiği gerçeğiyle birlikte değerlendirilmelidir; sonradan doğan zararların ayrıca ileri sürülmesi gerekebilir.
Tescil öncesi ve sonrası ayrımı
Tapuya irtifak şerhi işlendikten sonra tartışma zemini daralır. Bu nedenle bedele ve kapsama ilişkin itirazların, tescil aşaması tamamlanmadan ve süresi içinde ileri sürülmesi kritik önem taşır.
Burada yer alan bilgiler genel niteliktedir; hattın güzergâhı, parselin imar durumu ve rapor içeriği dosyadan dosyaya değiştiğinden, somut belgeler üzerinden hukuki destek alınması yerinde olacaktır.