11113 sayılı Karar, 154 kV Hitit TM (Çorum-1) TM irtibatları enerji iletim hattı projesi kapsamındaki 154 kV Çorum-Çankırı enerji iletim hattı kısmi güzergâhı için bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hatlarında kamulaştırma çoğu zaman mülkiyetin tamamının alınması şeklinde değil, taşınmaz üzerinde irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Bu ayrım, malikin haklarını ve talep edebileceği bedeli doğrudan belirler.
İrtifak Kamulaştırması Ne Getirir, Neyi Kısıtlar?
İrtifak kamulaştırmasında tapu maliki mülkiyetini korur; ancak hat güzergâhı ve direk yerleri üzerinde kalıcı kullanım kısıtlamaları doğar. Uygulamada bu kısıtlamalar şu şekillerde ortaya çıkar: güzergâh altında yapı yapılamaması, belirli yükseklikteki ağaçların dikilememesi, mevcut ağaçların kesilmesi, tarımsal makine kullanımının zorlaşması ve bakım çalışmaları için idareye geçiş hakkı tanınması. Bedel, mülkiyetin tamamı için değil, bu kısıtlamanın taşınmaza yansıyan değer kaybı için hesaplanır.
Direk Yeri ile Güzergâh Farkı
- Direklerin oturduğu alan fiilen kullanılamaz hâle gelir ve daha yüksek oranda değerlendirilir.
- Hattın havadan geçtiği şerit için kısıtlama oranı ayrıca belirlenir.
- Direk yerinin parselin ortasına gelmesi, kalan kısmın işletilebilirliğini ciddi biçimde düşürebilir.
- Bu durum kalan kısımdaki değer kaybı talebinin ayrıca ileri sürülmesini gerektirir.
Tebligat Gecikmesi: Sessiz Hak Kaybı
Enerji hattı güzergâhları çoğunlukla kırsal alanlardan geçer ve buradaki parsellerin malikleri başka şehirlerde yaşar veya taşınmaz mirasçılar arasında paylaşılmamış olur. Tebligatın adres kayıt sistemindeki eski adrese yapılması, ilanen tebligata gidilmesi ya da bir paydaşa yapılan tebligatın diğerlerince öğrenilmemesi sık rastlanan tablolardır. Sonuç, malikin süreci direkler dikildikten sonra öğrenmesi ve idari yargıdaki dava süresinin çoktan geçmiş olmasıdır.
Öğrenme Anında Yapılacaklar
- Tapu kaydını alıp şerh veya beyanlar hanesindeki kayıtları kontrol edin.
- İdareden, taşınmazınıza ilişkin kamulaştırma dosyasının ve tebligat evrakının örneğini talep edin.
- Tebligatın usulüne uygun yapılmadığını düşünüyorsanız, öğrenme tarihini belgeleyerek bunu açıkça ileri sürün.
- Bedel davası açılmışsa dosyaya derhâl müdahil olun; keşif öncesi beyan vermek raporun kapsamını genişletir.
- Mirasçı iseniz intikal işlemini geciktirmeyin; taraf sıfatı eksikliği süreci sizin aleyhinize yavaşlatır.
Bedelin Yetersizliği Ayrı Bir Tartışmadır
Kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğu ile ödenen bedelin yeterliliği farklı yargı kollarında incelenir. İşleme karşı süre kaçırılmış olsa dahi, bedele ilişkin uyuşmazlık kendi kuralları çerçevesinde tartışılabilir. Bu nedenle geç kalındığı düşünülen dosyalarda dahi mevcut durum yeniden değerlendirilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; irtifak oranı, direk konumu ve parselin niteliği sonucu değiştirebileceğinden, tapu ve tebligat belgelerinizle birlikte hukuki destek almanız isabetli olur.