154 kV İzdemir Arazi GES-Gördes TM enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 11301 sayılı Karar, hat güzergâhı boyunca uzanan çok sayıda parseli ilgilendirir. İletim hattı kamulaştırmaları, mülkiyetin tamamen el değiştirdiği kamulaştırmalardan farklı bir mantıkla işler: çoğu parselde yalnızca direk yerleri mülkiyet olarak alınır, iletkenlerin geçtiği koridor ise irtifak hakkı yoluyla kısıtlanır.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Farkı
Direğin oturduğu alan için tam bedel ödenirken, hat koridorunda malikin mülkiyeti devam eder; ancak yapı yapma, belirli yükseklikte ağaç yetiştirme ve bazı tarımsal uygulamalar bakımından kalıcı kısıt doğar. İrtifak bedeli, bu kısıtın taşınmaz değerinde yarattığı azalmaya göre hesaplanır. Uygulamada maliklerin en sık şikâyeti, koridorun parseli ikiye bölerek kalan alanları tarımsal olarak işletilemez hâle getirmesine rağmen bunun hesaba yansıtılmamasıdır.
Bedel Hesabında Gözden Kaçan Kalemler
- Koridor nedeniyle sulama sisteminin veya sera yapısının kurulamaması
- Kesilen zeytin, meyve ağacı ve bağın yaş ve verim durumuna göre değeri
- Direk yerlerinin tarla içindeki konumu nedeniyle makineli tarımda oluşan verim kaybı
- Parselin imar sınırına yakınlığı ve gelecekteki yapılaşma potansiyelinin kısıtlanması
- Kısmi kamulaştırma sonrası kalan alanda oluşan değer düşüklüğü
Güzergâh Tartışması Ne Zaman Anlamlıdır?
İletim hatlarında güzergâh, teknik zorunluluklar ve mesafe optimizasyonuyla belirlenir. Bu nedenle güzergâh itirazının sonuç vermesi, alternatif hattın teknik olarak mümkün ve kamu yararına daha uygun olduğunun ortaya konmasına bağlıdır. Buna karşılık direk yerinin parsel içindeki konumunun, aynı teknik sonucu sağlayacak biçimde sınıra kaydırılabileceği yönündeki talepler uygulamada daha sık karşılık bulur.
Acele El Koymadan Sonra Süreç
- Mahkeme kararıyla belirlenen tutar bloke edilir ve şirket hatta çalışmaya başlar.
- Bedel tespiti ve irtifak hakkının tapuya tescili davası açılır.
- Keşif ve bilirkişi raporu üzerinde itirazlar sunulur; gerekirse yeni heyetten rapor istenir.
- Bedelin kesinleşmesiyle tapuya irtifak şerhi işlenir.
Malikin Elini Güçlendiren Hazırlık
Hat çalışması başlamadan önce parselin drone veya fotoğrafla, ağaç sayımıyla ve varsa sulama altyapısıyla belgelenmesi belirleyicidir. Çalışma sırasında yol açılması, toprak sıyırma veya ağaç kesimi gibi işlemler yapıldıktan sonra eski durumu ispat etmek çok zorlaşır. Ayrıca hattın geçişi nedeniyle kiracı veya ortakçı konumundaki kişilerin uğradığı zarar, malikin bedelinden ayrı bir talep başlığıdır.
Bu rehber genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; her parselin güzergâh içindeki konumu ve kullanım şekli farklı sonuç doğurduğundan, keşif öncesinde hukuki ve teknik hazırlık yapılması önerilir.