Alt İşverenlik Yönetmeliği, 4857 sayılı İş Kanunundaki asıl işveren ile alt işveren ilişkisinin hangi koşullarda kurulabileceğini ve bu ilişkinin nasıl tescil edileceğini ayrıntılandırır. Uygulamada bu alan, işçilik alacağı davalarının en sık düğümlendiği yerdir; çünkü ilişkinin geçerli sayılıp sayılmaması, kimin hangi alacaktan sorumlu olacağını doğrudan değiştirir.
İlişkinin Kurucu Unsurları
- İşin, asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ya da teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirmesi veya yardımcı işlerden olması
- Alt işverenin bu iş için ayrı bir organizasyona ve kendi işçilerine sahip olması
- Alt işverenin, işi asıl işverene ait işyerinde üstlenmesi
Bu unsurlardan biri eksikse, sözleşme adı ne olursa olsun ilişki alt işverenlik olarak nitelendirilmeyebilir.
Muvazaa Ölçütleri
Muvazaa değerlendirmesinde biçimden çok fiili durum esas alınır. Alt işverenin işçilerinin daha önce aynı işyerinde asıl işverene bağlı çalışıyor olması, talimatın fiilen asıl işverenden gelmesi, alt işverenin işi bağımsız bir organizasyonla değil sadece işçi temin ederek yürütmesi ve hak kısıtlamasına yol açan bir yapı kurulması sık rastlanan işaretlerdir. Muvazaa saptandığında, alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır.
Tescil ve Müfettiş Denetimi
Alt işverenlik sözleşmesi ve ekleri, işyerinin bulunduğu ilgili birime tescil için sunulur. İnceleme sonucunda muvazaa tespit edilirse tescil işlemi iptal edilir. Bu noktada süre son derece kısadır: iş müfettişinin muvazaa tespitini içeren raporuna dayanılarak yapılan işleme karşı, tebliğinden itibaren altı iş günü içinde iş mahkemesine itiraz edilmesi gerekir. Bu itiraz üzerine verilen karar kesindir. Altı iş günlük süre, uygulamada en çok kaçırılan sürelerden biridir ve kaçırıldığında tespit kesinleşir.
Sonuçlar ve Belge Düzeni
- Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı kanundan ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerden birlikte sorumludur.
- Muvazaa halinde kıdem, ihbar ve ücret farkları asıl işveren nezdinde hesaplanır.
- İhale ve sözleşme dosyası, iş tanımı, ekipman ve talimat kayıtları savunmanın omurgasını oluşturur.
- Puantaj, bordro ve giriş çıkış kayıtlarının alt işveren nezdinde tutuluyor olması, bağımsız organizasyonun göstergelerindendir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Muvazaa tartışması işyerinin fiili düzenine göre değerlendirildiğinden, bir müfettiş raporu tebliğ edildiğinde kısa süre nedeniyle derhal hukuki destek alınması önem taşır.