Tanıklık bir yurttaşlık yükümlülüğüdür; ancak bu yükümlülüğün tanığa mali yük bindirmemesi esastır. 2011 Yılı Tanıklık Ücret Tarifesi gibi düzenlemeler de tam olarak bu dengeyi kurar: mahkemeye çağrılan tanığın kaybettiği zaman ile katlandığı yol ve konaklama giderlerinin karşılanmasına ilişkin ölçüyü gösterir. Tarifeler yıllık olarak yenilendiğinden, dosyada uygulanacak tutar tanıklığın yapıldığı dönemin tarifesine göre belirlenir.
Ücret mi, gider mi?
Tarife iki farklı kalemi kapsar. Birincisi tanığın işini veya günlük kazancını bırakarak duruşmaya gelmesi nedeniyle uğradığı kayba karşılık ödenen ücrettir. İkincisi ise yol, ve gerekiyorsa konaklama ile yemek giderleridir. Bu ikisinin ayrı ayrı istenmesi gerekir; yalnızca ücret talep edildiğinde yol giderinin kendiliğinden ödenmesi beklenmemelidir.
Talebin zamanı: duruşma günü
Uygulamadaki en yaygın hak kaybı, tanığın dinlenip salondan ayrıldıktan sonra talepte bulunmasıdır. Talebin ifadenin alındığı celsede, tutanağa geçirilerek dile getirilmesi en güvenli yoldur. Tanık ücret istemediğini beyan ederse bu da tutanağa yazılır ve sonradan dönülmesi güçleşir. Yol gideri isteniyorsa bilet, yakıt fişi gibi belgelerin o gün ibraz edilmesi süreci hızlandırır.
Ödemeyi kim karşılar?
Tanık ücreti, kural olarak tanığı gösteren tarafın yatırdığı gider avansından karşılanır; yargılama sonunda ise yargılama gideri olarak haksız çıkan tarafa yüklenir. Avansın yetersiz kalması hâlinde tamamlanması için süre verilir. Ceza yargılamasında ve adli yardımdan yararlanılan dosyalarda ödemenin kaynağı farklılaşır. Bu nedenle çok sayıda tanık dinletecek tarafın, avans hesabını baştan buna göre yapması gerekir.
Tanığın diğer hakları ve yükümlülükleri
- Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir.
- Yakınlık, meslek sırrı ve kendini suçlama gibi hâllerde çekinme hakkı gündeme gelebilir.
- Tanığın kimlik ve adres bilgilerinin korunmasına ilişkin tedbirler talep edilebilir.
- Başka yer mahkemesinde dinlenme veya ses ve görüntü bağlantısıyla ifade verme yolu, yol giderini büyük ölçüde azaltır.
Uyuşmazlığın tarafına pratik öneri
Tanık listesi hazırlanırken kişilerin bulunduğu yer, sayısı ve dinlenme biçimi birlikte planlanmalıdır. Uzak ilden çağrılacak bir tanık için istinabe ya da bağlantı yoluyla dinleme talebi, hem masrafı hem de duruşmanın ertelenme riskini azaltır. Tanığın işvereninden alacağı izin yazısı da devamsızlık tartışmalarını önler.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; tarife tutarları her yıl yenilendiği için dinlenme tarihinde geçerli metnin esas alınması ve dosyanızın usul özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.