Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu (1581), üreticilerin kredi ve girdi ihtiyacını karşılamak üzere kurulan kooperatiflerin yapısını, ortaklık ilişkisini ve üst birlik düzenini belirler. Uygulamada üreticiyi en çok ilgilendiren konular ise ortaklık sıfatının kazanılması ve kaybı, kullanılan kredinin teminatı ve kooperatif organlarının aldığı kararlara karşı başvuru imkânıdır.
Ortaklık Sıfatı Ne Getirir, Ne Götürür?
Ortaklık, kooperatifin sunduğu kredi ve girdi imkânlarından yararlanmanın kapısıdır; buna karşılık ortağın sermaye taahhüdü, kooperatife karşı yükümlülükleri ve kooperatif kararlarına uyma borcu doğar. Ortaklığın kazanılmasında aranan koşullar ile ortaklıktan çıkma ve çıkarılma hâlleri kooperatifin tabi olduğu mevzuat ve ana sözleşme hükümlerine göre belirlenir. Bu nedenle bir uyuşmazlıkta ilk bakılacak metin çoğu zaman kanun değil, ana sözleşmenin ilgili maddeleridir.
Kredi İlişkisinde Teminat ve Kefalet
Tarımsal kredilerde ipotek, rehin ve özellikle kefalet sıkça kullanılır. Kefil olan ortaklar, çoğu zaman imzaladıkları belgenin kapsamını tam olarak değerlendirmeden yükümlülük altına girer. Kefaletin türü, azami tutarı ve süresi, borç ödenmediğinde kefile başvurulup başvurulamayacağını doğrudan etkiler. Kredi kullanımı öncesinde şu noktalar netleştirilmelidir:
- Kefaletin kapsamına hangi borçların girdiği ve azami tutarın ne olduğu.
- Teminata konu taşınmazın kimin adına kayıtlı olduğu ve üzerindeki diğer yükler.
- Vade, temerrüt ve gecikme hâlinde uygulanacak sonuçlar.
- Borcun yapılandırılması hâlinde teminatların akıbeti.
Ortaklıktan Çıkarma Kararına Karşı Ne Yapılabilir?
Ortaklıktan çıkarma, üretici için kredi ve girdi erişiminin kesilmesi anlamına geldiğinden ağır sonuçlar doğurur. Bu tür kararlarda iki ayrı denetim alanı bulunur: kararın maddi sebebinin gerçekten mevcut olup olmadığı ve kararın usulüne uygun alınıp alınmadığı. Usul denetimi çoğu dosyada belirleyicidir; yetkili organın karar alması, ortağa savunma imkânı tanınması ve kararın usulünce bildirilmesi aranır. Karara karşı başvuru için öngörülen süreler sınırlıdır ve kaçırıldığında karar kesinleşir.
Uyuşmazlık Doğduğunda Delil Düzeni
Kooperatif uyuşmazlıklarında iddiaların çoğu belgeyle ispatlanır. Ortaklık kayıtları, genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri, kredi sözleşmeleri, teslim ve tahsilat belgeleri ile tebligat evrakı dosyanın omurgasını oluşturur. Bu belgelerin temini için yapılacak başvuruların yazılı ve kayıtlı biçimde yapılması, sonradan doğacak tartışmaları önler.
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kooperatif ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda sonuç, ana sözleşme hükümlerine ve dosyadaki belgelere göre değiştiğinden, somut olayınız için hukuki değerlendirme almanız faydalı olacaktır.