Rize Güney Çevre Yolu Ayrımı–Dağbaşı–Küçükçayır Ayrımı yolu projesi kapsamında (Salarha Tüneli ve bağlantı yolları dâhil) bazı taşınmazların Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 1595 sayılı Karar, geniş bir güzergâhı ve çok sayıda parseli ilgilendiren büyük ölçekli bir işlemdir. Bu tür projelerde malikin karşısında tek bir işlem değil, birbirini izleyen bir işlemler zinciri bulunur.
Proje Ölçekli Kamulaştırmada Süreç Haritası
Yol ve tünel projelerinde süreç genellikle güzergâhın belirlenmesi, kamu yararı ve acelelik kararının alınması, parsel bazında tespit ve kıymet takdiri, uzlaşma görüşmeleri ve anlaşma sağlanamayan dosyalarda bedel tespiti ile tescil yargılaması biçiminde ilerler. Malik açısından her aşamanın kendine özgü müdahale imkânı vardır; bir aşama geçtikten sonra o aşamaya özgü itirazları ileri sürmek çoğu zaman mümkün olmaz.
Acelelik Unsuru Denetlenebilir mi?
Acele kamulaştırma, olağan usulün istisnasıdır ve idareye bedel yargılaması tamamlanmadan taşınmaza el koyma imkânı verir. Bu istisnai yetkinin kullanıldığı kararlar, idari yargı denetimine tabidir. Denetimde tartışılan başlıca konular; işlemin dayandığı kamu yararının somut olarak ortaya konulup konulmadığı, aceleliği gerektiren durumun gerçekten mevcut olup olmadığı ve kapsamın projenin ihtiyacıyla orantılı belirlenip belirlenmediğidir. Bu yola başvurmak için öngörülen süreler dardır; kararın öğrenilmesinden itibaren gecikmeden hareket edilmesi gerekir.
Tünel ve Yol Projelerine Özgü Bedel Kalemleri
- Yol kotu ile parsel kotu arasındaki fark nedeniyle taşınmaza erişimin güçleşmesi.
- Tünel ve viyadük yapıları nedeniyle parselin bölünmesi veya kullanım şeklinin değişmesi.
- Taşınmaz üzerindeki yapıların niteliği, yapı ruhsatı durumu ve enkaz değeri.
- Çay bahçesi ve benzeri çok yıllık dikili varlıkların yaşı, verimi ve gelir kapasitesi.
- İnşaat sürecinde oluşan geçici zararlar ve erişim engelleri.
Keşif ve Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Bedel yargılamasında raporun içeriği sonucu belirler. Keşif öncesinde parselin sınırlarının araziye uygulanabilir hâlde olması, dikili varlıkların sayımının hazır bulunması ve iddiaların krokili biçimde sunulması, raporun eksik düzenlenmesini engeller. Rapor tebliğ edildiğinde itirazlar genel ifadelerle değil, hesaplanan her kalemin dayanağı sorgulanarak yazılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Büyük ölçekli yol projelerinde her parselin durumu farklılaştığından, kendi taşınmazınıza ilişkin adımları atmadan önce hukuki destek almanız önerilir.