Kayıtlı sermaye sistemi, anonim şirketin sermaye artırımını her defasında genel kurul toplamaya gerek kalmadan yönetim kuruluna bırakan bir esneklik mekanizmasıdır. Halka açık olmayan şirketlerde bu sistemin kabulü ve işletilmesi Halka Açık Olmayan Şirketlerde Kayıtlı Sermaye Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ ile ayrıntılandırılmıştır. Aşağıda sisteme geçiş, tavanın kullanımı ve uygulamada en çok tıkanan noktalar ele alınmaktadır.
Sistem Şirkete Ne Kazandırır
Klasik esas sermaye sisteminde her artırım, genel kurul kararı ve esas sözleşme değişikliği demektir. Kayıtlı sermaye sisteminde ise Bakanlıktan alınan izinle bir tavan belirlenir; yönetim kurulu bu tavana kadar, ayrı bir genel kurul kararı aramaksızın çıkarılmış sermayeyi yükseltebilir. Yatırımcı girişi, hisse opsiyonu programları veya kredi sözleşmelerinde öngörülen sermaye taahhütleri gibi zamana duyarlı işlemlerde bu hız belirleyici olur.
Geçiş İzni Dosyasında Aranan Bütünlük
- Sisteme geçişe ve esas sözleşmenin ilgili maddesinin değiştirilmesine dair genel kurul kararı
- Şirketin mevzuatta öngörülen asgari başlangıç sermayesi koşulunu karşıladığını gösteren belgeler
- Sermayenin ödenmiş kısmına ilişkin mali müşavir veya denetim raporu
- Yönetim kuruluna tanınacak yetkilerin (imtiyazlı pay çıkarma, rüçhan hakkını sınırlama, primli pay ihracı) esas sözleşmede açıkça sayılması
Esas sözleşmede sayılmayan bir yetkinin sonradan yönetim kurulu kararıyla kullanılması, tescil aşamasında değil çoğu kez tescilden sonra açılan iptal davalarında sorun yaratır.
Yönetim Kurulu Kararının Sınırları
Yönetim kurulu, tavanın altında kalmak, esas sözleşmedeki yetki çerçevesini aşmamak ve pay sahiplerinin rüçhan hakkına ilişkin düzenlemeye uymak zorundadır. Rüçhan hakkının sınırlandırıldığı hâllerde kararın gerekçesinin somut ve denetlenebilir biçimde yazılması, azınlık pay sahibinin iptal talebine karşı en güçlü savunmadır. Kararın metninde artırım tutarı, pay bedeli, varsa prim ve ödeme takvimi tereddüde yer bırakmayacak şekilde yer almalıdır.
Tavanın Dolması ve İznin Zaman Sınırı
Kayıtlı sermaye tavanı için verilen izin süresizdir denemez; belirlenen süre içinde tavana ulaşılamazsa yönetim kurulunun artırım yetkisi kendiliğinden kullanılamaz hâle gelir. Bu durumda ya genel kurulla yeni bir süre ve tavan belirlenmeli ya da klasik sisteme dönülmelidir. Uygulamada en sık karşılaşılan hata, süresi geçmiş yetkiye dayanılarak alınan artırım kararının sicilde reddedilmesi ve arada yapılan pay taahhütlerinin askıda kalmasıdır.
Uyuşmazlık Doğduğunda
Artırım kararına yönelik itirazlar, kural olarak yönetim kurulu kararının hükümsüzlüğü veya butlanı iddiasıyla ticaret mahkemesi önüne taşınır. Ticaret sicili müdürlüğünün tescil talebini reddetmesi hâlinde ise sicil kararına karşı öngörülen itiraz yolu işletilir. Her iki ihtimalde de karar tarihleri, yönetim kurulu tutanakları ve pay bedeli ödeme dekontları tarih sırasıyla dosyalanmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtmak içindir. Şirketin pay yapısı, esas sözleşme metni ve alınmış izinlerin kapsamı sonucu doğrudan değiştirdiğinden, işlem öncesinde dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.