Selçuk Üniversitesi Yaşlı ve Engelliler Eğitim, Bakım Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, hem eğitim-araştırma hem de doğrudan kişilere bakım hizmeti sunulan bir yapıyı düzenler. Bu ikili nitelik, merkezi diğer üniversite araştırma merkezlerinden ayırır: burada yürütülen faaliyet, kırılgan durumdaki gerçek kişilerin bedensel ve zihinsel bütünlüğüne temas eder.
Hizmete Kabulde Rıza ve Temsil
Bakım hizmetine kabul, hizmet alacak kişinin rızasına dayanır. Kişinin ayırt etme gücünün bulunmadığı veya vesayet altında olduğu hâllerde rızanın kim tarafından verileceği ayrıca belirlenmelidir. Uygulamada en sık yapılan hata, yakınının imzasının her durumda yeterli sayılmasıdır. Vesayet kararı veya vasi atama belgesi bulunmadan, yalnızca akrabalık bağına dayanılarak alınan onay, tıbbi ve bakım kararları bakımından yeterli dayanak oluşturmaz. Ayırt etme gücü bulunan yaşlı bireyin kendi iradesi ise esastır ve yakınlarının talebiyle geçersiz kılınamaz.
Özel Nitelikli Kişisel Verilerde Ek Koruma
Merkezde tutulan sağlık durumu, engellilik derecesi, kullanılan ilaçlar ve psikososyal değerlendirme kayıtları, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli kişisel veri sayılır ve genel verilere göre daha sıkı bir korumaya tabidir. Alınması gereken tedbirler şunlardır:
- Bakım dosyalarına erişimin görev tanımıyla sınırlandırılması ve erişim kaydının tutulması
- Fiziksel dosyaların kilitli ve erişimi kısıtlı ortamda saklanması
- Personelin ayrı bir gizlilik taahhüdü imzalaması
- Araştırma amacıyla kullanılacak verilerin kimliksizleştirilmesi
- Saklama sürelerinin belirlenmesi ve süre sonunda imha usulünün yazılı hâle getirilmesi
Araştırma ile Bakımın Ayrıştırılması
Merkez aynı zamanda bir araştırma birimi olduğundan, hizmet alan kişilerin araştırmaya dâhil edilmesi ihtimali doğar. Bakım hizmetinden yararlanmanın araştırmaya katılma şartına bağlanmaması, katılımın gönüllülüğü ve her aşamada çekilme hakkının bulunması ilkesel olarak korunmalıdır. Araştırma için etik kurul onayı alınması ve onam metninin bakım sözleşmesinden ayrı bir belge olarak imzalatılması, bu ayrımı görünür kılar.
Gözetim Yükümlülüğü ve Olay Kayıtları
Düşme, kaybolma, ilaç uygulamasında hata veya kişiler arası şiddet olayları, bakım kurumlarında sorumluluk tartışmasının merkezindedir. Değerlendirmede belirleyici olan, merkezin kişinin durumuna uygun gözetim tedbirini alıp almadığıdır. Bu nedenle risk değerlendirmesinin bireysel yapılması, bakım planının dosyada bulunması, vardiya devir teslim tutanaklarının düzenli tutulması ve her olayın gecikmeden kayıt altına alınıp yakınına bildirilmesi gerekir. Sonradan tamamlanan kayıtlar, dosyanın güvenilirliğini bütünüyle zedeler.
Personelin Bildirim Yükümlülüğü
İhmal veya istismar şüphesi doğuran durumlarda, kurum içi değerlendirmeyle yetinilmemesi ve mevzuatın öngördüğü bildirimlerin yapılması esastır. Bildirimden kaçınmak, sorumluluğu hafifletmez; aksine kurumsal kusuru ağırlaştıran bir unsur olarak değerlendirilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Bakım hizmetlerinde her olay kişinin sağlık durumu ve bakım planına göre ayrı değerlendirildiğinden, bir olay yaşandığında kayıtlar bozulmadan hukuki destek alınması önem taşır.