Asbestle çalışmalarda sağlık ve güvenlik önlemleri hakkındaki yönetmelik, asbest içeren malzemelerle temas ihtimali bulunan işlerde alınacak teknik ve idari tedbirleri düzenler. Bu alanın diğer iş sağlığı konularından farkı, zararın çoğu zaman yıllar sonra ortaya çıkması ve bu nedenle ispat yükünün büyük ölçüde kayıt düzenine bağlı kalmasıdır.
Hangi işler kapsama girer
Yönetmelik yalnızca asbest üretimini değil; söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma gibi asbest tozuna maruz kalma ihtimali doğuran her işi ilgilendirir. Eski yapı stoklarında yalıtım, çatı levhası ve boru kaplaması gibi unsurlar tipik risk kaynağıdır. İşe başlamadan önce malzeme envanterinin çıkarılması, sonraki tüm yükümlülüklerin dayanağını oluşturur.
Söküm ve yıkım işlerinde plan ve bildirim
Bu işlerde çalışmaya başlamadan önce iş planı hazırlanması ve yetkili birime bildirim yapılması beklenir. Plan; işin yöntemini, kullanılacak koruyucu ekipmanı, atığın nasıl toplanıp bertaraf edileceğini ve çalışma alanının nasıl izole edileceğini içermelidir. Uygulamada en sık görülen eksiklik, planın kâğıt üzerinde hazırlanıp sahadaki yöntemle örtüşmemesidir; denetimde ilk sorgulanan nokta da budur.
Ölçüm, sınır değer ve maruziyetin izlenmesi
- Havadaki lif yoğunluğunun düzenli ölçülmesi ve sonuçların kayda geçirilmesi.
- Ölçüm sonucunun sınır değeri aşması halinde çalışmanın durdurulup nedenin araştırılması.
- Uygun solunum koruyucu ve tek kullanımlık kıyafet temini ile bunların kontrollü bertarafı.
- Çalışanların işe özgü eğitimi ve eğitim kayıtlarının imzalı biçimde saklanması.
Sağlık gözetimi ve kayıtların saklanma süresi
Asbest maruziyetinde sağlık gözetimi tek seferlik bir muayene değil, süreklilik gerektiren bir izlemedir. Maruziyet kayıtları ile sağlık dosyalarının uzun yıllar saklanması öngörülür; çünkü hastalık tablosu iş ilişkisi sona erdikten çok sonra ortaya çıkabilir. İşyeri devri, kapanma ya da alt işveren değişikliğinde bu kayıtların akıbetinin belirlenmemesi, sonraki uyuşmazlıklarda ciddi bir boşluk yaratır.
Meslek hastalığı iddiasında delil zinciri
Bir çalışanın asbeste bağlı rahatsızlık iddiasında dosyanın omurgasını; hangi işyerinde, hangi tarih aralığında, hangi işte çalıştığı ve o dönemde ölçüm ile koruyucu ekipman kayıtlarının bulunup bulunmadığı oluşturur. Bordro, sigorta hizmet dökümü, eğitim tutanakları ve ölçüm raporları birbirini doğruladığı ölçüde iddia güçlenir. İşveren açısından ise aynı belgeler, alınan önlemleri göstermenin tek yoludur.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır; asbest maruziyeti dosyalarında teknik ölçüm verisi ile hukuki değerlendirme birlikte yürütülmeli ve somut olay için ayrıca danışılmalıdır.