Asbest, yapıların yıkımı ve tadilatı sırasında ortaya çıktığında hem çalışan hem de çevredeki kişiler için ciddi bir sağlık tehdidi oluşturur. Bu nedenle asbest sökümü, herkesin yapabileceği bir iş değildir: yalnızca öngörülen eğitim programını tamamlayıp belge almış kişilerce, belirlenmiş yöntemlerle yürütülebilir. Aşağıda konu, eğitim ve belgelendirme zincirinden başlayarak sonradan ortaya çıkan hastalıklarda sorumluluğun nasıl kurulduğuna kadar ele alınmıştır.
Kim söküm yapabilir
Asbest sökümü, ilgili eğitim programını tamamlayarak asbest sökücü belgesi almış çalışanlar eliyle ve bu konuda yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla yapılır. Eğitim; asbestin türleri ve sağlık etkileri, ölçüm ve numune alma, kişisel koruyucu donanımın doğru kullanımı, sökülen malzemenin paketlenmesi ile atık yönetimi gibi başlıkları içerir. Belgesi olmayan işçiyle söküm yaptırmak, işveren bakımından açık bir mevzuata aykırılıktır.
Söküm planı ve önceden bildirim
Çalışmaya başlanmadan önce yapıda asbest bulunup bulunmadığı araştırılır; varlığı tespit edilirse yazılı bir söküm planı hazırlanır. Planda; işin yöntemi, çalışan sayısı, kullanılacak koruyucu donanım, ortam ölçümleri ve atığın bertarafı yer alır. Bu plan aynı zamanda bir ispat aracıdır: sonradan doğan uyuşmazlıkta, işverenin gerekli özeni gösterip göstermediği büyük ölçüde bu belgeler üzerinden değerlendirilir.
İşverenin 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüğü
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene riski kaynağında önleme, çalışanı bilgilendirme, eğitim verme ve sağlık gözetimi yükümlülüğü yükler. Asbestli işlerde bu yükümlülük; maruziyet ölçümü yapılması, çalışanların maruziyet kayıtlarının tutulması ve bu kayıtların uzun süre saklanması ile somutlaşır. Kayıt tutulmaması, yıllar sonra açılan bir davada işverenin savunmasını en çok zayıflatan unsurdur.
Yıllar sonra ortaya çıkan hastalık
Asbeste bağlı rahatsızlıkların maruziyetten çok sonra ortaya çıkması, hukuki süreçte iki soruyu öne çıkarır: hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağı ve hangi işyerindeki maruziyetten kaynaklandığı. Bu tespitte sigortalılık kayıtları, işyeri sicilleri, ortam ölçüm raporları ve tanık beyanları belirleyicidir. Meslek hastalığı bildiriminin usulüne uygun yapılması, Sosyal Güvenlik Kurumu nezdindeki hakların yanı sıra işverene karşı açılacak tazminat davasının da zeminini oluşturur.
Çalışanın elinde bulunması gerekenler
- Asbest sökücü eğitim ve belge örneği
- Görev yaptığı şantiye ve tarih aralığını gösteren kayıtlar
- Periyodik sağlık muayenesi sonuçları
- Kendisine teslim edilen koruyucu donanımın imzalı teslim tutanağı
Bu içerik genel bilgilendirme sağlar. Meslek hastalığı ve iş kazası dosyalarında tıbbi rapor ile maruziyet kayıtları birlikte değerlendirildiğinden, somut olayda hukuki destek alınması yerinde olacaktır.