Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (III-37.1), sermaye piyasasında hangi faaliyetin izne tabi olduğunu ve bu faaliyetleri yürüten kuruluşların müşterilerine karşı yükümlülüklerini belirleyen temel ikincil düzenlemedir. Yatırımcı uyuşmazlıklarında bu Tebliğ, çoğu zaman sözleşmeden önce gelen ölçüt olarak değerlendirilir.
İzne tabi faaliyet ile serbest danışmanlığın sınırı
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve bu Tebliğ çerçevesinde emir iletimine aracılık, işlem aracılığı, portföy aracılığı, bireysel portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı gibi faaliyetler yetki belgesine bağlıdır. Genel yorum niteliğindeki piyasa değerlendirmeleri ile kişiye özel öneri arasındaki çizgi, uygulamada belirleyicidir: kişiselleştirilmiş yönlendirme yapıldığı andan itibaren faaliyet izin gerektiren alana girer.
Müşteriye karşı yükümlülüklerin çekirdeği
- Uygunluk ve yerindelik testi: müşterinin bilgi, deneyim ve risk toleransı ölçülmeden karmaşık ürün sunulması başlı başına bir kusurdur.
- Bilgilendirme: risklerin genel bir metinle değil, ürünün somut kayıp potansiyeli gösterilerek anlatılması beklenir.
- Emir ve kayıt düzeni: telefonla verilen emirlerin ses kaydı ve elektronik iz, uyuşmazlığın çözümünde en güçlü delildir.
- Çıkar çatışması: kurumun kendi pozisyonuyla müşteri emri arasındaki çatışma yönetilmeli ve belgelenmelidir.
İzinsiz faaliyetin sonuçları
Yetki belgesi olmadan yatırım hizmeti sunulması, 6362 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırımların yanında adli sonuçlar da doğurabilir. İnternet üzerinden sunulan izinsiz platform faaliyetlerinde erişim engeli tedbirlerine başvurulabilmektedir. Yatırımcı açısından kritik nokta şudur: izinsiz kuruluşla yapılan işlemlerde yatırımcı tazmin mekanizmaları çoğunlukla devreye girmez ve alacağın tahsili tamamen genel hukuk yollarına kalır.
Zarara uğrayan yatırımcı ne yapmalı
- Hesap ekstresi, işlem geçmişi, para transferi dekontları ve yazışmalar tarih sırasıyla toplanmalıdır.
- Kuruma yazılı başvuru yapılarak kayıtların ve ses kayıtlarının saklanması talep edilmelidir; bu talep, saklama süresi dolduğu gerekçesiyle delil kaybını önler.
- Yatırım kuruluşuna ilişkin şikâyet Sermaye Piyasası Kurulu'na iletilebilir; ayrıca sözleşmeden doğan tazminat talepleri için adli yargı yolu açıktır.
- Ödeme, kripto veya yurt dışı hesaplara yönlendirilmişse suç duyurusu ve mal varlığına yönelik tedbir talepleri gecikmeden değerlendirilmelidir; zaman geçtikçe iz sürme imkânı azalır.
Kurumlar için uyum kontrolü
Yetki belgesi kapsamı ile reklam metinlerinin uyumu, personelin lisans durumu ve dış kaynak kullanılan hizmetlerin sözleşmelerdeki denetim maddeleri düzenli olarak gözden geçirilmelidir. Denetimde en sık rastlanan bulgu, sunulan hizmetin belge kapsamını aşmasıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; yatırım uyuşmazlıklarında delil durumu ve işlem yapısı sonucu belirlediğinden, somut dosyanız için ayrıca değerlendirme alınması gerekir.