Bağımsız denetim standartlarından BDS 402, işletmenin muhasebe kayıtlarını veya belirli süreçlerini dışarıdan bir hizmet kuruluşuna yaptırdığı hâllerde denetçinin nasıl davranacağını düzenler. Bordro, bilgi işlem, saklama ve portföy hizmetlerinin dış kaynaktan alındığı yapılarda denetim riski işletmenin duvarları dışına taştığı için, bu standart pratikte sanıldığından çok daha sık gündeme gelir.
Dış Kaynak Kullanımı Denetimde Neden Risk Yaratır
İşletme bir süreci dışarıya verdiğinde sorumluluğu devretmiş olmaz; yalnızca kontrollerin fiilen çalıştığı yeri değiştirir. Denetçi, finansal tablolara etki eden bir sürecin kontrolünü işletme içinde göremiyorsa, bu kontrolün hizmet kuruluşunda nasıl işlediğini anlamak zorundadır. Bu anlayışa ulaşamaması, denetim kapsamında sınırlama anlamına gelir.
Denetçinin Bilgi Edinme Yolları
- İşletme ile hizmet kuruluşu arasındaki sözleşmenin ve hizmet seviyesi taahhütlerinin incelenmesi
- İşletme tarafında uygulanan tamamlayıcı kontrollerin tespiti
- Hizmet kuruluşu denetçisi tarafından düzenlenen raporlardan yararlanılması
- Gerektiğinde hizmet kuruluşu nezdinde doğrudan prosedür uygulanması
Rapor Türleri Arasındaki Fark
Hizmet kuruluşu denetçisi raporları iki temel türde karşımıza çıkar. Birincisi, kontrollerin tanımlanması ve belirli bir tarihteki tasarımının uygunluğuna ilişkindir. İkincisi ise buna ek olarak kontrollerin belirli bir dönem boyunca işletim etkinliğini test eder. Denetçinin kontrollere dayanmayı planladığı hâllerde yalnızca tasarımı ele alan bir rapor yeterli olmaz; bu ayrımın gözden kaçırılması, dayanaksız bir denetim yaklaşımına yol açar.
Rapordan Yararlanırken Kontrol Edilecekler
- Raporun kapsadığı dönem, denetlenen finansal tablo dönemiyle örtüşüyor mu?
- Rapor hangi kontrol hedeflerini kapsıyor, kapsam dışı bırakılan alanlar hangileri?
- Tamamlayıcı kullanıcı kontrolleri işletmede fiilen uygulanıyor mu?
- Raporda istisna veya olumsuz tespit varsa, bunun finansal tablolara etkisi değerlendirildi mi?
Denetçi Sorumluluğu ve Çalışma Kâğıtları
Bağımsız denetim faaliyeti 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde yürütülür ve denetçinin sorumluluğu, denetim görüşünün dayanaklarını gösterebilmesine bağlıdır. Hizmet kuruluşuna ilişkin değerlendirmenin çalışma kâğıtlarında belgelenmemesi, sonradan yapılan kalite incelemelerinde en sık eleştirilen noktalardan biridir. Denetçi, hizmet kuruluşu hakkında yeterli kanıt elde edemediğinde bunun görüş üzerindeki etkisini açıkça değerlendirmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; denetlenen işletmenin dış kaynak yapısı ve elde edilen rapor türü sonucu değiştirebileceğinden, somut denetimde standart metni üzerinden ayrıca inceleme yapılması uygun olur.