Siyasal araştırmalar uygulama ve araştırma merkezleri, kamuoyu araştırmaları, saha çalışmaları ve toplumsal analizler yürütür. Dicle Üniversitesi bünyesindeki merkezin yönetmeliği de bu faaliyetlerin kurumsal çerçevesini kurar. Konunun özelliği nedeniyle, bu merkezlerin çalışmalarında hukuki hassasiyet diğer araştırma merkezlerine göre daha yüksektir.
Neden Özel Bir Hassasiyet Gerekir
Siyasi görüş, kişisel verilerin korunması mevzuatında özel nitelikli veri kategorisinde yer alır. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, bu kategorideki verilerin işlenmesini genel verilere göre daha dar koşullara bağlar. Anket sorusunun içeriği siyasi tercihe, inanca veya etnik kökene yaklaştığı ölçüde, veri işlemenin hukuki dayanağı ayrıca kurulmalıdır.
Saha Çalışmasında Uygulanabilir Kontrol Listesi
- Katılımcıya araştırmanın amacı, süresi ve sonucun nerede yayımlanacağı önceden açıklanmalı
- Katılım gönüllü olmalı ve katılımcı istediği anda çekilebilmeli
- Mümkün olan her yerde veri anonim toplanmalı, kimlik bilgisi ile yanıtlar ayrıştırılmalı
- Ses ve görüntü kaydı ayrı bir izne bağlanmalı
- Ham veri saklama süresi belirlenmeli ve süre sonunda imha edilmeli
- Araştırma etik kurul onayı çalışma başlamadan alınmalı
Bulguların Yayımlanmasında Sorumluluk
Araştırma sonuçlarının kamuoyu ile paylaşılması ifade ve bilim özgürlüğü kapsamındadır; ancak veri toplama yöntemi, örneklem büyüklüğü ve hata payı açıklanmadan sunulan sonuçlar hem bilimsel hem hukuki eleştiriye açık hâle gelir. Kişi veya kurumları doğrudan hedef alan çıkarımlarda, isnadın somut veriye dayanması gerekir; aksi hâlde kişilik haklarına ilişkin talepler gündeme gelebilir.
Uyuşmazlık Doğduğunda
- Verisinin izinsiz işlendiğini düşünen katılımcı, önce veri sorumlusu sıfatındaki üniversiteye yazılı başvurur.
- Cevap verilmemesi veya cevabın yetersiz olması hâlinde kanunda öngörülen şikâyet yolu işletilebilir.
- Yayın nedeniyle kişilik hakkı ihlali iddiası varsa, çevrimiçi içerikler bakımından 5651 sayılı Kanun kapsamındaki içerik kaldırma yolu ayrıca değerlendirilir.
- Maddi veya manevi zarar iddiası, genel hükümlere göre ayrı bir talep oluşturur.
Merkez Yönetimi Açısından
Yönetmelikte tanımlanan organların yetki sınırları, dış kurumlarla yapılacak protokoller bakımından belirleyicidir. Sipariş üzerine yapılan araştırmalarda bağımsızlığın nasıl korunacağı sözleşmede açıkça düzenlenmelidir; aksi hâlde sonuçların güvenilirliği tartışmaya açılır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Araştırma tasarımınıza özgü veri ve etik sorularında, saha çalışması başlamadan önce hukuki görüş alınması sonradan doğacak sorunları önler.