Borç üstlenimi, kamu özel iş birliği modeliyle yürütülen büyük altyapı projelerinde, projeye kredi veren finans kuruluşlarının alacağının belirli şartlar altında Hazine tarafından üstlenilmesi anlamına gelir. İlgili yönetmelik, hangi projelerin bu kapsama girdiğini, üstlenim taahhüdünün nasıl verileceğini ve hangi hâllerde devreye gireceğini düzenler. Bu, esasen finansal bir güvence mekanizmasıdır ve şartlarının kağıt üzerinde net kurgulanması hayati önemdedir.
Üstlenim Neden İstenir?
Uzun vadeli altyapı projelerinde kredi veren taraf, sözleşmenin erken feshi hâlinde alacağını tahsil edememe riskiyle karşı karşıyadır. Borç üstlenimi taahhüdü bu riski azalttığı için finansman maliyetini düşürür. Ancak taahhüt koşulludur: yönetmelikte ve üstlenim anlaşmasında sayılan şartlar gerçekleşmedikçe kendiliğinden bir ödeme yükümlülüğü doğmaz.
Sözleşme Zincirinde Uyum Sorunu
Bu yapıda en az üç metin aynı anda geçerlidir: idare ile görevli şirket arasındaki uygulama sözleşmesi, şirket ile kredi verenler arasındaki kredi sözleşmesi ve Hazine ile kredi verenler arasındaki üstlenim anlaşması. Aralarındaki uyumsuzluk, uygulamada en büyük risk kaynağıdır:
- Fesih sebeplerinin metinler arasında farklı tanımlanması
- Üstlenime konu borç tutarının kapsamının (anapara, faiz, gecikme faizi, komisyonlar) net belirlenmemesi
- Bildirim usullerinin ve sürelerinin uyuşmaması
- Devir ve temlik hâlinde taahhüdün devam edip etmeyeceğinin belirsiz bırakılması
- Yabancı para cinsinden borçlarda kur riskinin kime ait olduğunun yazılmaması
Tetikleyici Olayın Belgelenmesi
Üstlenim talebinde bulunulabilmesi için genellikle uygulama sözleşmesinin sona ermiş olması ve bunun usulüne uygun biçimde bildirilmesi gerekir. Bildirimin şekline uyulmaması, esasen haklı bir talebin usulden reddedilmesine yol açabilir. Bu nedenle fesih bildirimi, tebliğ tarihi ve karşı tarafın cevabı eksiksiz arşivlenmelidir.
Taraflara Pratik Öneriler
- Üstlenim anlaşmasındaki tanımlar bölümü, kredi sözleşmesindeki tanımlarla satır satır karşılaştırılmalıdır.
- Üstlenim tavanı varsa, kredinin vade yapısıyla uyumlu olup olmadığı hesaplanmalıdır.
- Yenileme ve yeniden yapılandırma hâlinde taahhüdün akıbeti açıkça yazılmalıdır.
- Uyuşmazlık çözüm maddesi (tahkim ya da mahkeme) her üç metinde tutarlı seçilmelidir.
Not
Borç üstlenimi, proje finansmanının en teknik başlıklarından biridir ve tek bir tanım farkı milyonlarca liralık sonuç doğurabilir. Bu tür bir yapıda taraf iseniz, sözleşme metinlerinin finans ve idare hukuku bakımından birlikte incelenmesini sağlamanız yerinde olacaktır; genel açıklamalar somut sözleşmenizin yerine geçmez.