Ev Hizmetlerinde 5510 Sayılı Kanunun Ek 9 uncu Maddesi Kapsamında Sigortalı Çalıştırılması Hakkında Tebliğ, evlerde temizlik, bakım, çocuk veya yaşlı bakımı gibi işlerde çalışanların sigortalılığını kolaylaştırılmış bir usule bağlar. Bu düzenlemede belirleyici olan, çalışmanın ay içinde on gün ve üzeri mi yoksa on günden az mı olduğudur; iki hâlin sonuçları birbirinden köklü biçimde ayrılır.
İki Farklı Rejim
Ay içinde on günden az çalışmada, ev sahibi bakımından yükümlülük yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primi ödemekle sınırlıdır; bu çalışma tek başına uzun vadeli sigorta kolları bakımından hizmet doğurmaz. Ay içinde on gün ve üzeri çalışmada ise çalıştıran kişi işveren sayılır ve genel işveren yükümlülükleri devreye girer. Bu eşiğin farkında olunmaması, ev sahiplerinin en sık düştüğü hatadır.
Uygulamada Çıkan Tipik Sorunlar
- Haftada üç gün çalışan bir kişinin ay içinde on günü aştığının fark edilmemesi
- Aynı kişinin birden fazla evde çalışması hâlinde gün sayısının nasıl değerlendirileceği
- Bildirimin ay içinde ve süresinde yapılmaması
- Çalışanın kayıt dışı çalıştırıldığının denetim veya şikâyetle ortaya çıkması
- Ücretin elden ödenmesi nedeniyle çalışma süresinin ispatlanamaması
İş Kazası Olduğunda Ne Olur?
Ev hizmetlerinde meydana gelen kazalar, mevzuat kapsamında iş kazası olarak değerlendirilebilir. Bildirim yapılmamış bir çalışanın kaza geçirmesi hâlinde çalıştıran kişi, kuruma ödenen giderler bakımından rücu talebiyle karşılaşabilir. Bu risk, aylık prim tutarıyla kıyaslandığında oldukça yüksektir; bu nedenle bildirim, ekonomik açıdan da savunulabilir bir tercihtir.
Çalışan Bakımından Hizmet Tespiti
- Bildirilmeyen çalışma dönemleri için hizmet tespiti davası açılabilir.
- Bu davada tanık beyanı önemlidir; komşular ve apartman görevlisi sık başvurulan tanıklardır.
- Banka üzerinden yapılan ödemeler, mesaj yazışmaları ve site giriş kayıtları destekleyici delil oluşturur.
- Hizmet tespiti davalarında hak düşürücü süre bulunduğundan, gecikilmesi hâlinde talep tümüyle kaybedilebilir.
Çalıştıran İçin Basit Kayıt Düzeni
Karmaşık bir sistem gerekmez. Hangi ayda kaç gün çalışıldığını gösteren basit bir takvim, ödemelerin banka üzerinden yapılması ve bildirim belgelerinin saklanması yeterlidir. Ödemenin banka kanalıyla yapılması, hem çalışan hem çalıştıran için sonradan çıkabilecek gün sayısı tartışmasını büyük ölçüde sonlandırır.
Sözleşme Yapmak Gerekir mi?
Yazılı sözleşme zorunlu olmasa da, işin niteliğini, çalışma günlerini ve ücreti gösteren kısa bir yazılı metin, ileride doğabilecek kıdem ve ihbar tartışmalarında tarafların konumunu netleştirir. Özellikle uzun süreli ve düzenli çalışmalarda bu belgenin bulunmaması, uyuşmazlığı tümüyle tanık beyanına bırakır.
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; bildirim yükümlülüğü, iş kazası veya hizmet tespiti gibi konularda somut durumunuzun kendine özgü koşulları bulunabileceğinden, adım atmadan önce hukuki destek almanız uygun olur.