Repo, menkul kıymetin geri alım taahhüdüyle satılmasıdır; ters repo ise aynı işlemin karşı taraf bakımından görünümüdür. Bankaların bu işlemleri hangi kıymetler üzerinde, hangi belge düzeniyle ve hangi sınırlar içinde yapabileceği düzenleyici mevzuatla belirlenir. Yatırımcı açısından kritik soru şudur: işlem konusu kıymetin mülkiyeti kimdedir ve banka ödeme güçlüğüne düşerse ne olur?
Repo Bir Mevduat Değildir
Uygulamada en sık yapılan hata, repo hesabını vadeli mevduatla eş görmektir. Repo, mevduat sigortası kapsamında bir hesap türü değildir; getiri de bir faiz taahhüdü olarak değil, alım-satım fiyat farkı olarak doğar. Bu ayrım, banka hakkında tasfiye veya devir kararı verildiğinde alacağın sırasını ve tahsil ihtimalini doğrudan belirler.
Sözleşmede Aranması Gereken Kayıtlar
- İşleme konu menkul kıymetin tür, nominal tutar ve ihraççı bilgisiyle tekil olarak belirlenmesi.
- Kıymetin nerede saklandığı ve müşteri adına bloke edilip edilmediği.
- Geri alım tarihi, fiyatı ve erken bozdurma hâlinde uygulanacak yöntem.
- Temerrüt hâlinde tarafların hak ve yükümlülükleri ile netleştirme hükmü.
Delil Toplama: İşlemi Sonradan İspat Edebilmek
Uyuşmazlık çıktığında yatırımcının elindeki tek dayanak çoğu zaman internet bankacılığı ekran görüntüsüdür; bu tek başına zayıf kalabilir. Bu nedenle işlem anında; imzalı çerçeve sözleşme, işlem dekontu, kıymet saklama ekstresi ve varsa telefon kaydı talebi bir arada istenmelidir. Bankadan bilgi ve belge talebi yazılı yapılmalı, teslim kaydı saklanmalıdır.
Uyuşmazlık Yolları
- Önce bankaya yazılı şikâyet ve belge talebi; yanıt süresi ve içeriği sonraki aşamada delil olur.
- Tüketici sıfatı varsa parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi; ticari nitelikteki işlemlerde ticari dava yolu ve arabuluculuk dava şartı gündeme gelir.
- Düzenlemeye aykırılık iddiası varsa ilgili denetim kurumuna bildirim yapılabilir; bu bildirim özel hukuk alacağını doğrudan tahsil etmez ancak inceleme başlatabilir.
Kurumsal Yatırımcı İçin Ek Kontroller
Şirket portföyünde repo taşıyan kurumlar, karşı taraf limitlerini ve teminat değerleme sıklığını yazılı bir hazine politikasına bağlamalıdır. Tek bir bankada yoğunlaşma, piyasa dalgalandığında likidite riskini büyütür. Ayrıca yönetim kurulu kararıyla belirlenmemiş işlem yetkileri, sonradan sorumluluk tartışmasına yol açar.
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yatırım tavsiyesi içermez. Repo sözleşmenizin somut hükümleri ile bankanın durumu sonucu değiştirebileceğinden, ciddi tutarlı bir uyuşmazlıkta belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız gerekir.