Enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 2199 karar sayılı düzenleme, hat güzergâhındaki maliklerin çoğunda mülkiyetin devri sonucunu doğurmaz. Enerji nakil hattı kamulaştırmalarının ayırt edici yönü, çoğunlukla irtifak hakkı kurulması yoluyla yapılmasıdır. Bu ayrım, hem bedeli hem de taşınmazın gelecekteki kullanımını belirler.
Mülkiyet mi, İrtifak mı?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, taşınmazın tamamının ya da bir kısmının mülkiyetinin edinilmesi yanında, kaynak veya irtifak hakkı kurulması yoluyla kamulaştırma yapılmasına da imkân tanır. Enerji nakil hatlarında genellikle direk yerleri için mülkiyet, iletken hattının geçtiği koridor için ise irtifak öngörülür. Malik bakımından sonuç şudur: tapu sizde kalır, ancak koridor üzerinde belirli kullanım yasakları doğar.
Koridorun Parsele Etkisi
İrtifak koridoru altında kalan alanda yapı yapılamaması, belirli yükseklikte ağaç yetiştirilememesi veya bazı tarımsal makinelerin kullanımının güçleşmesi gündeme gelebilir. Bu kısıtlar, bedel hesabında dikkate alınması gereken somut zararlardır. Yalnızca koridorun metrekaresi üzerinden yapılan hesap, çoğu zaman parselin bölünmesinden doğan kullanım kaybını dışarıda bırakır. Bu nedenle koridorun parselin ortasından mı yoksa kenarından mı geçtiği ayrıca vurgulanmalıdır.
Tapuya Şerh ve Sonraki Alıcı
Kurulan irtifak hakkı tapu kaydına işlenir ve taşınmaz el değiştirse dahi varlığını sürdürür. Satış aşamasında bu kaydın alıcıya açıklanmaması, sonradan ayıptan doğan tartışmalara yol açabilir. Aynı şekilde, satın alma düşünülen bir parselde tapu kaydındaki irtifak şerhinin ve hattın fiili güzergâhının yerinde kontrol edilmesi gerekir.
Görüşme ve Ödeme Aşaması
İdare, dava yoluna gitmeden önce satın alma usulü çerçevesinde malikle anlaşmayı deneyebilir. Bu görüşmelerde teklif edilen bedelin hangi kalemleri kapsadığı yazılı olarak sorulmalı; direk yeri, koridor irtifakı ve varsa ağaç bedeli ayrı ayrı gösterilmelidir. Anlaşma sağlanırsa bedelin ödenmesi ve tapu işlemleri hızlanır; sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Hattın Fiilen Geçtiği Yer ile Karar Metni Uyuşmuyorsa
Uygulamada karşılaşılan bir sorun, hattın projede gösterilenden farklı bir noktadan geçirilmesidir. Bu ihtimalde durumun gecikmeksizin tespit ettirilmesi ve idareye yazılı olarak bildirilmesi gerekir; aksi halde fiili durumun zamanla kanıtlanması güçleşir.
Bu açıklamalar enerji iletim ve dağıtım hattı kamulaştırmalarının genel yapısını yansıtır. Parselinizde kurulacak hakkın kapsamı proje verilerine göre değişeceğinden, tebliğ edilen belgelerle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.