İzmir Ekonomi Üniversitesi bünyesindeki Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi yönetmeliği, hem akademik hem de sağlık hizmeti üretilen bir birimi düzenler. Bu ikili nitelik, merkezi yalnızca yükseköğretim mevzuatının değil, sağlık hizmeti sunumuna ilişkin kuralların ve hasta hakları rejiminin de kapsamına sokar. Uygulamada sorunların büyük kısmı, birimin "araştırma merkezi" olarak görülüp sağlık kuruluşu yükümlülüklerinin ikinci plana atılmasından doğar.
Hangi Kural Seti Önce Gelir
Bir hastaya sunulan hizmet söz konusu olduğunda, kuruluşun akademik statüsü sorumluluğu hafifletmez. Aydınlatılmış onam alınması, hasta mahremiyeti ve kayıt tutma yükümlülüğü, hizmetin bir üniversite merkezinde verilmesinden etkilenmez. Merkezin iç yönergeleri, üst mevzuatta öngörülen hasta haklarını daraltacak biçimde yorumlanamaz.
Aydınlatılmış Onamda Sık Yapılan Hatalar
- Matbu, işleme özgü olmayan tek tip form kullanılması
- Onam belgesinde işlemin alternatifleri ve olası komplikasyonlarının yer almaması
- Onamın işlem anında, hastaya düşünme süresi tanınmadan alınması
- Belgede tarih, saat ve bilgilendirmeyi yapan kişinin kimliğinin bulunmaması
- Araştırma amaçlı katılım ile tedavi amaçlı onamın aynı metinde karıştırılması
Bu eksiklikler, sonradan açılan bir tazminat davasında ispat yükünün pratik olarak sağlık kuruluşu aleyhine ağırlaşmasına yol açar.
Sağlık Verisi ve Araştırma Verisi Ayrımı
Sağlık verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli kişisel veridir. Tedavi amacıyla toplanan verinin, ayrıca hukuki temel oluşturulmadan bilimsel araştırmada kullanılması ciddi bir uyum riskidir. Araştırmada kullanılacak veri için ayrı aydınlatma ve gerekli hâllerde açık rıza alınmalı; anonimleştirme yapılacaksa, geri döndürülemez nitelikte olduğu teknik olarak gösterilebilmelidir.
Sorumluluk Zincirinin Kurulması
- Hangi işlemin hangi unvandaki personel tarafından yapılabileceği yazılı olarak tanımlanmalıdır.
- Öğrenci veya asistanın gözetim altında yaptığı işlemlerde gözetimden sorumlu kişi kayda geçirilmelidir.
- Nöbet ve devir teslim kayıtları eksiksiz tutulmalıdır; olay anındaki sorumluyu bu kayıtlar belirler.
- Hasta dosyası sonradan değiştirilmemeli; düzeltme gerekiyorsa düzeltme, tarihiyle ve ayrı kayıt olarak yapılmalıdır.
Şikâyet ve Dava Süreci Başladığında
Hasta şikâyeti, idari başvuru, ceza soruşturması ve tazminat davası olarak farklı kanallardan aynı anda ilerleyebilir. Bu kanalların usulü ve süreleri birbirinden bağımsızdır. Kurum içi inceleme başladığında dosyanın bütünlüğünün korunması, ilgili personelin ifade öncesi dosyayı inceleme imkânı bulması ve yazışmaların tarihli olarak muhafazası, savunmanın temelini oluşturur.
Bu rehber genel bilgi verir; her sağlık uyuşmazlığı kendi tıbbi ve hukuki koşulları içinde değerlendirilir. Somut bir şikâyet, inceleme veya dava söz konusuysa, dosyanın tamamı üzerinden sağlık hukuku alanında hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.