2388 sayılı Karar, 154 kV Karakurt Havza trafo merkezi projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasını düzenlemektedir. Acele kamulaştırma istisnai bir usuldür ve istisnanın koşulları gerçekleşmeden uygulanması, kararın hukuka aykırılığı tartışmasını gündeme getirir. Bu rehberin ekseni, bedel değil, aceleliğin kendisinin nasıl denetlendiğidir.
Acelelik Bir Gerekçe Değil, Bir Koşuldur
Kamulaştırmanın acele usulle yapılabilmesi, kanunda gösterilen istisnai hâllerin bulunmasına bağlıdır. Yatırımın önemli olması ya da takvimin sıkışık olması tek başına aceleliği doğurmaz. Denetimde sorulan soru şudur: taşınmaza olağan usulle ulaşılması hâlinde giderilemeyecek somut bir zarar doğacak mıdır? Bu sorunun cevabı dosyada teknik verilerle gösterilmemişse, acelelik iddiası soyut kalır.
Dosyada Aranan Somut Unsurlar
- Kamu yararı kararının usulüne uygun biçimde alınmış olması
- Projenin yatırım programındaki yeri ve zorunlu takvim bağlantısı
- Aceleliği gerektiren duruma ilişkin teknik gerekçe raporu
- Kamulaştırılacak alanın proje için gerekli asgari ölçüde tutulduğunun gösterilmesi
- Alternatif yer araştırmasının yapılıp yapılmadığı
Ölçülülük ve Alternatif Yer Tartışması
Trafo merkezi gibi tesislerde, aynı teknik sonuca daha az mülkiyet müdahalesiyle ulaşılabilecek bir alternatif bulunuyorsa bu husus dava dilekçesinde ileri sürülebilir. Ancak bu iddianın etkili olması için, alternatifin yalnızca ileri sürülmesi yetmez; tesisin gerektirdiği alan, mesafe ve bağlantı koşullarını karşıladığının teknik olarak gösterilmesi gerekir. Sadece taşınmazın kendisine değinen, projenin bütününü tartışmayan bir dilekçe genellikle yeterli görülmez.
Yürütmenin Durdurulması Talebinde Zamanlama
Acele kamulaştırmada fiilî el koyma hızlı gerçekleştiğinden, iptal talebiyle birlikte yürütmenin durdurulması istenmesi çoğu zaman tek etkili koruma yoludur. Bu talebin, telafisi güç zararın somut biçimde ortaya konularak gerekçelendirilmesi gerekir: üzerinde ürün bulunması, işletmenin faaliyetinin duracak olması ya da yapının kullanılamaz hâle gelecek olması gibi. Genel ifadelerle sınırlı bir talep, çoğunlukla sonuç doğurmaz.
İki Süreç Paralel Yürür
İdari yargıda acelelik tartışılırken, bedel tespiti ve tescil süreci ayrı bir mecrada devam eder. Malikin her iki hattı da eşzamanlı takip etmesi gerekir; birinde yapılan işlem diğerinde kendiliğinden sonuç doğurmaz. Bedel dosyasındaki bilirkişi incelemesine katılmamak, iptal davası açılmış olsa bile ayrı bir kayba yol açabilir.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır. Acele kamulaştırma dosyalarında süreler kısa ve teknik dayanak gereksinimi yüksek olduğundan, karara ilişkin adımlarınızı belge incelemesi yaptırarak ve gecikmeden planlamanız önemlidir.