Bankaların sermaye yeterliliği hesabına dahil edilen borçlanma araçları, adı "tahvil" ya da "bono" olsa da klasik borçlanma araçlarından esaslı biçimde ayrılır. Bu araçlar, bankanın mali durumunun bozulması hâlinde yatırımcı açısından değersiz hâle gelebilecek veya sermayeye dönüştürülebilecek şartlar taşır. Bu rehber, ihraç eden ve satan tarafın bilgilendirme yükümlülüğü ile yatırımcının ispat imkânlarına odaklanır.
Bu Araçları Farklı Kılan Sözleşmesel Şartlar
- Belirli bir tetikleyici olay gerçekleştiğinde anaparanın silinmesi veya hisseye çevrilmesi.
- Faiz ödemelerinin ihraççının takdirine bırakılabilmesi ve iptal edilen ödemenin birikmemesi.
- Tasfiye sırasında diğer alacaklıların gerisinde kalma (ikincillik).
- Vadesinin çok uzun ya da süresiz olması, erken itfanın ihraççı iznine bağlanması.
Uygunluk ve Yerindelik Testinin Rolü
Bu tür araçların, risk profili uymayan bir yatırımcıya satılması hâlinde ilk incelenecek belge, satış öncesinde yapılan uygunluk testidir. Testin gerçekten yatırımcı tarafından mı doldurulduğu, sorulara verilen cevaplarla önerilen ürünün örtüşüp örtüşmediği ve testin satıştan önce mi sonra mı yapıldığı belirleyici olur. Boş formun sonradan doldurulması, satış tarafı aleyhine güçlü bir emare oluşturur.
Bilgilendirme Eksikliğinin İspatı
"Bana vadeli mevduat gibi anlatıldı" iddiasının tek başına ispat gücü yoktur. Bu iddiayı destekleyecek unsurlar şunlardır: banka personeliyle yazışmalar, telefon görüşmesi kayıt taleplerine ilişkin başvuru, satış sırasında verilen tanıtım materyalleri ve müşterinin önceki yatırım geçmişi. Geçmişte yalnızca mevduat ve devlet iç borçlanma senedi tercih etmiş bir yatırımcının profili, uyumsuzluk iddiasını güçlendirir.
Başvuru Sırası ve Yol Seçimi
- Bankaya yazılı başvuru; tüm satış evrakının örneğinin talep edilmesi.
- Ses kaydı ve elektronik kayıtların silinmemesi için yazılı muhafaza talebi iletilmesi.
- Sonuç alınamazsa ilgili başvuru mercilerine ve düzenleyici otoriteye şikâyet yolunun değerlendirilmesi.
- Yatırımcının tüketici sıfatı taşıyıp taşımadığına göre görevli merciin belirlenmesi.
- Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin, zararın öğrenildiği tarih tartışmasıyla birlikte hesaplanması.
Kurumsal Yatırımcı Açısından Fark
Nitelikli yatırımcı statüsündeki kişi ve kuruluşlar bakımından bilgilendirme savunması daha zayıf kalır; çünkü ürünün riskini değerlendirebilecek donanımda oldukları varsayılır. Bu statünün hangi belgeye dayandırıldığı ve statü koşullarının satış anında gerçekten sağlanıp sağlanmadığı ayrıca incelenmelidir.
Anlatılanlar genel bilgilendirme amacı taşır. Elinizdeki aracın ihraç belgelerindeki şartlar ve satış anındaki evrak sonucu belirleyeceğinden, zarar iddianızı somut belgelerle birlikte hukuki incelemeye tabi tutmanız yerinde olur.