İstatistik danışmanlık merkezleri; araştırmacılara, kamu kurumlarına ve özel kuruluşlara veri analizi, örnekleme tasarımı ve raporlama desteği verir. Bu merkezlerin yönetmelikleri merkezin amacını ve organlarını belirler; ancak asıl hukuki tartışmalar verilen danışmanlığın sonuçları üzerinden doğar. Aşağıda bu özgün riskler incelenmektedir.
Danışmanlık İlişkisinin Hukuki Zemini
Merkez tarafından üçüncü kişilere verilen ücretli analiz hizmeti, kurum ile hizmet alan arasında sözleşmesel bir ilişki doğurur. Sözleşmede hizmetin kapsamı, teslim edilecek çıktının niteliği ve tarafların yükümlülükleri belirtilmezse, sonradan "beklenen sonucun elde edilememesi" iddiası gündeme gelir. Bu nedenle çalışmanın bir sonuç taahhüdü değil, yöntemsel destek olduğu metinde açıkça ifade edilmelidir.
Analiz Çıktısının Kullanımından Doğan Riskler
- Rapordaki bulgunun bağlamından koparılarak reklam veya tanıtımda kullanılması
- Merkezin adının, onaylamadığı bir sonucun referansı gibi gösterilmesi
- Ham verideki hatanın analiz sonucuna yansıması ve sorumluluğun kime ait olduğu tartışması
Bu risklere karşı raporun sonuna, verinin hizmet alan tarafından sağlandığını ve bulguların yalnızca sunulan veri setiyle sınırlı olduğunu belirten bir kayıt konulması yaygın ve yerinde bir uygulamadır.
Kişisel Veri İçeren Veri Setleri
İstatistik çalışmalarında sıklıkla kişilere ait kayıtlar işlenir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından kritik sorular şunlardır:
- Veri seti gerçekten anonim mi, yoksa yalnızca isim sütunu mu silinmiş? Tekrar kimliklendirilebilen veri anonim sayılmaz.
- Merkez, veri sorumlusu mu yoksa veri işleyen mi konumundadır? Bu ayrım yükümlülüklerin kimde olduğunu belirler.
- Veri aktarımı ve saklanması için yazılı bir taahhüt düzenlenmiş midir?
- Çalışma bittiğinde veri setinin imhası veya iadesi kararlaştırılmış mıdır?
Etik Kurul ve Yayın Boyutu
İnsan katılımcı içeren çalışmalarda etik kurul onayının çalışmanın başlangıcında alınması gerekir. Sonradan alınan onay, veri toplama aşamasındaki eksikliği gidermez. Ayrıca ortak yürütülen analizlerde yazarlık ve veri sahipliği konusunun baştan yazılı hale getirilmesi, sonraki telif ve akademik uyuşmazlıkları büyük ölçüde önler.
Merkez Yönetiminin İç Denetimi
Yönetim kurulunun aldığı kararların tarih ve numarayla kayda geçirilmesi, hangi projenin hangi karara dayandığını gösterir. Döner sermaye üzerinden yürütülen hizmetlerde ise gelir ve gider kayıtlarının proje bazlı tutulması, denetim aşamasında en çok işe yarayan belgedir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve her olayın kendi koşulları farklıdır. Danışmanlık sözleşmesi hazırlarken veya çıkan bir uyuşmazlıkta, ilgili merkez yönetmeliği ve sözleşme metni birlikte değerlendirilerek hukukçu görüşü alınması önerilir.