Üniversite bünyesindeki çocuk eğitimi merkezleri; erken çocukluk programları, atölye çalışmaları ve gelişim izleme faaliyetleri yürütür. Katılımcının çocuk olması, bu merkezlerin faaliyetlerini diğer araştırma merkezlerinden ayıran ve daha yüksek özen gerektiren bir hukuki zemine taşır. Aşağıda bu özgün yükümlülükler incelenmektedir.
Çocuğun Üstün Yararı İlkesinin Uygulamaya Yansıması
Çocuklarla ilgili her işlemde çocuğun yararının öncelikli olarak gözetilmesi, iç hukukumuzun ve taraf olduğumuz uluslararası düzenlemelerin temel ilkesidir. Bu ilke soyut bir söylem değildir; program içeriğinin yaş grubuna uygunluğu, katılım süresinin sınırlanması ve çocuğun katılmak istememesi halinde zorlanmaması gibi somut sonuçlar doğurur.
Veli veya Vasi Onayının Alınması
Çocuğun programa katılımı için velayet hakkı sahibinin yazılı onayı gerekir. Uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Velayetin ortak kullanıldığı hallerde onayın kapsamı ve tek ebeveyn beyanına dayanılıp dayanılamayacağı
- Boşanma sonrası velayetin kimde olduğunu gösteren belgenin istenmesi
- Vesayet altındaki çocuklar bakımından vasi onayının aranması
- Onay metninin, katılım izni ile görüntü kullanım izninin birbirinden ayrı düzenlenmesi
Gözlem, Ölçek ve Araştırma Verisi
Merkezlerde çocuğun gelişimine ilişkin gözlem notları ve ölçek sonuçları tutulur. Bu kayıtlar 6698 sayılı Kanun kapsamında kişisel veridir; sağlık veya gelişim bozukluğuna ilişkin bilgiler ise özel nitelikli veri olarak daha ağır koşullara tabidir. Verilerin araştırma amacıyla kullanılacak olması halinde bunun onay metninde ayrıca belirtilmesi ve etik kurul onayının çalışma başlamadan alınması gerekir.
Bildirim Yükümlülüğü Doğuran Durumlar
- Çocuğun ihmal veya istismara maruz kaldığına dair belirti fark edilirse, bunun yetkili makamlara bildirilmesi bir görevdir.
- Bildirim yapılırken çocuğun gizliliğinin korunması ve kaydın olabildiğince az kişiyle paylaşılması gerekir.
- Kurum içinde bu tür durumlarda izlenecek yolun önceden yazılı bir prosedüre bağlanması, personelin tereddüdünü ortadan kaldırır.
- Gözlem notları objektif ve tarihli tutulmalı, yorum ile gözlem birbirinden ayrılmalıdır.
Personel ve Fiziksel Ortam Güvenliği
Çocuklarla doğrudan temas eden personelin görevlendirilmesinde mevzuatın aradığı koşulların sağlanması, ortamın yaş grubuna uygun düzenlenmesi ve giriş-çıkış kayıtlarının tutulması gerekir. Çocuğun kimin tarafından teslim alınacağının önceden belirlenmesi ve teslim kaydının tutulması, en sık yaşanan sorunlardan birini baştan önler.
Bu açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Çocuklara yönelik faaliyetlerde her olayın koşulları farklı olduğundan, merkezin yönetmeliği ve onay metinleri gözden geçirilirken hukuki destek alınması özellikle önerilir.