İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Boğazları Denizcilik Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, dünyanın en yoğun geçiş noktalarından birini konu edinen bir araştırma merkezinin çerçevesini kurar. Merkezin ilgi alanı, seyir güvenliği ve deniz trafiği düzenlemeleriyle iç içe olduğundan, üretilen teknik çalışmalar hukuki uyuşmazlıklarda sıkça referans noktası hâline gelir.
Boğazlarda Geçiş ve Trafik Düzeni
Türk Boğazları'ndan geçiş, uluslararası bir sözleşme rejimi ile ulusal seyir güvenliği düzenlemelerinin birlikte uygulandığı bir alandır. Gemi trafik hizmetleri, kılavuzluk ve römorkaj uygulamaları, geçiş sırasında verilen talimatlar ve bu talimatlara uyulmaması hâlindeki sonuçlar, teknik olduğu kadar hukuki niteliktedir. Merkez çalışmalarının bu alanda ürettiği veriler, kaza analizlerinde önemli bir kaynak oluşturur.
Çatma ve Deniz Kazası Sonrası İlk 48 Saat
Boğazlarda meydana gelen bir çatma veya oturmada delil çok hızlı kaybolur. Kritik adımlar:
- Gemi jurnali, makine jurnali ve seyir kayıtlarının derhâl muhafazası
- VDR (seyir veri kaydedici) verisinin üzerine yazılmadan yedeklenmesi
- Kaza yeri, hava ve akıntı koşullarının belgelenmesi
- Sörvey ve hasar tespitinin gecikmeden yaptırılması
- Deniz raporu alınması için yetkili mahkemeye zamanında başvurulması
Sorumluluk ve Sınırlandırma
Deniz kazalarında sorumluluk, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun deniz ticaretine ilişkin hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Donatanın sorumluluğunun sınırlandırılması, kılavuz kaptanın konumu ve kusurun paylaştırılması, uyuşmazlığın seyrini belirleyen başlıklardır. Ayrıca deniz kirliliğine yol açan olaylarda çevre mevzuatı kapsamındaki idari yaptırımlar ayrı bir hat olarak işler; idari para cezasına karşı başvurunun süresinde ve doğru mercie yapılması gerekir.
Yetkili Mahkeme Sorunu
- Uyuşmazlığın ticari nitelikte olup olmadığı belirlenmelidir.
- Sözleşmede yetki veya tahkim şartı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
- Yabancı bayraklı gemi söz konusuysa uygulanacak hukuk sorunu ayrıca değerlendirilmelidir.
- Gemi üzerinde ihtiyati haciz veya tedbir talep edilecekse hızlı hareket edilmesi gerekir; gemi limanı terk ettiğinde imkân fiilen ortadan kalkabilir.
Akademik Rapor ile Adli Bilirkişilik Farkı
Merkezin ürettiği bilimsel çalışmalar ile mahkemede alınan bilirkişi raporu hukuken aynı değere sahip değildir. Bir araştırma çıktısının dava dosyasına sunulması mümkündür; ancak mahkemenin takdirine esas olacak asıl teknik değerlendirme, usulüne uygun atanan bilirkişi tarafından yapılır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Deniz kazası ve boğaz geçişinden doğan uyuşmazlıklar hem süre hem delil yönünden çok hassas olduğundan, olayın hemen ardından deniz hukuku alanında çalışan bir hukukçuyla iletişime geçilmesi önerilir.