Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik, tehlikeli madde bulunduran kuruluşların kaza risklerini önlemek üzere yerine getirmesi gereken yükümlülükleri düzenler. Bu düzenleme, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının en teknik ve en yüksek sonuç doğuran alanlarından biridir.
Kuruluşun Kapsama Girip Girmediğinin Tespiti
İlk ve en belirleyici adım, kuruluşta bulundurulan tehlikeli maddelerin cins ve miktarına göre yapılan sınıflandırmadır. Bu tespit yanlış yapıldığında, kuruluş kendisini kapsam dışı sanarak tüm yükümlülükleri ihmal etmiş olur. Miktarlar zaman içinde değiştiğinden, sınıflandırmanın stok değişikliklerinde yeniden gözden geçirilmesi gerekir.
Yükümlülüklerin Kademesi
- Bildirim yükümlülüğü: kuruluş bilgilerinin ve tehlikeli madde envanterinin ilgili sisteme girilmesi
- Büyük kaza önleme politika belgesinin hazırlanması
- Üst seviyeli kuruluşlar bakımından güvenlik raporunun düzenlenmesi
- Dâhili acil durum planının hazırlanması ve tatbikatlarla test edilmesi
- Değişiklik hâlinde belgelerin güncellenmesi
6331 Sayılı Kanun ile İlişkisi
Bu yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun genel çerçevesiyle birlikte uygulanır. İşverenin genel koruma yükümlülüğü devam eder; yönetmelik bu yükümlülüğü ağır risk taşıyan tesisler için somutlaştırır. Dolayısıyla bir kaza sonrasında hem yönetmelik yükümlülüklerine uyum hem de genel iş güvenliği tedbirleri ayrı ayrı incelenir.
Kaza Sonrası Üç Ayrı Süreç
- İdari süreç: Denetim, idari para cezası ve gerektiğinde faaliyet durdurma kararı
- Cezai süreç: Ölüm veya yaralanma varsa taksirle işlenen suçlar bakımından Türk Ceza Kanunu kapsamında soruşturma
- Tazminat süreci: İşçi ve yakınlarının maddi ve manevi tazminat talepleri
Bu üç süreç paralel yürür ve birinde ortaya çıkan bilirkişi tespiti diğerlerini etkileyebilir. Bu nedenle olay sonrası ilk saatlerde yapılan tespitler, tutulan kayıtlar ve verilen ifadeler bütün zinciri şekillendirir.
Belge Düzeninin Koruyucu İşlevi
Risk değerlendirmesi, tatbikat tutanakları, bakım kayıtları, eğitim katılım belgeleri ve düzeltici faaliyet raporları tarihli ve imzalı biçimde saklanmalıdır. Bu belgeler, gerekli özenin gösterildiğinin ortaya konulmasında en somut dayanaktır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme içindir; her tesisin risk profili farklıdır. Kapsam tespiti, güvenlik raporu hazırlığı veya bir kaza sonrası süreçte, teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yürütülmesi önerilir.