Erişilebilirlik, engelli bireylerin ulaşım hizmetlerinden bağımsız ve güvenli biçimde yararlanabilmesini ifade eder. Bu alanda kurulan çalışma grupları, dağınık kurumlar arasında koordinasyon sağlamak ve uygulamayı izlemek üzere oluşturulan idari yapılardır. Yönetmelik, grubun kimlerden oluştuğunu, nasıl toplandığını ve hangi konularda karar alabileceğini belirler.
Çalışma Grubunun Kararları Bağlayıcı mı?
Bu tür kurulların çıktıları çoğu zaman tavsiye, izleme raporu veya koordinasyon kararı niteliğindedir. Ancak bir kararın doğrudan hak veya yükümlülük doğurduğu, örneğin bir hizmet sağlayıcıya somut bir yükümlülük yüklediği hâllerde, karar icrai idari işlem sayılabilir ve yargı denetimine tabi olur. Ayrım, kararın hukuki sonucuna bakılarak yapılır.
Erişilebilirlik Yükümlülüğünün Hukuki Zemini
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, kamu hizmetlerinin ve ulaşım araçlarının erişilebilir hâle getirilmesini öngörür ve uyulmaması hâlinde idari yaptırım mekanizmaları içerir. Erişilebilirlik izleme ve denetim komisyonlarının verdiği kararlar, hizmet sağlayıcı bakımından süreli bir uyum yükümlülüğü doğurur.
Hak Arayan Kişi Açısından Yol Haritası
- Erişilebilirlik engelinin tarih, yer ve niteliğiyle kayda geçirilmesi (fotoğraf, tanık, hizmet kaydı)
- Hizmeti sunan idareye veya işletmeye yazılı başvuru yapılması
- Cevap verilmemesi ya da olumsuz cevap hâlinde ilgili denetim komisyonuna bildirim
- İdari işlem ya da eylem söz konusuysa idari yargı yolunun süresi içinde değerlendirilmesi
- Ayrımcılık boyutu varsa Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na başvuru imkânının gözden geçirilmesi
Hizmet Sağlayıcı Tarafında Riskler
- Uyum takviminin belgelenmemesi ve yapılan iyileştirmenin kayıt altına alınmaması
- Denetim tutanağına itiraz süresinin kaçırılması
- Fiziki erişilebilirlik sağlanırken bilgi ve iletişim erişilebilirliğinin atlanması
- Alt yüklenici eliyle sunulan hizmetlerde sorumluluğun kimde olduğunun belirsiz bırakılması
Delil Kurgusu
Erişilebilirlik uyuşmazlıklarında en güçlü delil, durumun somut ve tarihli tespitidir. Aynı güzergâh veya tesisle ilgili tekrarlanan başvurular zaman içinde bir örüntü oluşturur ve idarenin bilgisi altında olduğu hâlde önlem almadığını göstermeye elverişli hâle gelir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Erişilebilirlikle ilgili başvuru ve itiraz süreleri düzenlemeden düzenlemeye farklılaştığı için, somut olayda hangi mevzuatın uygulanacağının önceden belirlenmesi yerinde olur.