Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi İslamî Sanatlar Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, merkezin amaçlarını, organlarını ve hat, tezhip, ebru gibi geleneksel sanat alanlarındaki eğitim ile araştırma faaliyetlerini düzenler. Bu alanda üretilen çıktılar somut eserler olduğundan, merkezin faaliyetleri fikri mülkiyet ve kültür varlığı mevzuatıyla iç içe geçer.
Kurs ve Atölyede Üretilen Eserin Sahibi Kimdir?
Merkezin atölyelerinde, kursiyer veya öğrenci tarafından üretilen bir hat levhası ya da tezhip çalışmasının mülkiyeti ile eser üzerindeki hakların kime ait olacağı çoğu zaman baştan konuşulmaz. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu bakımından eseri meydana getiren kişi eser sahibidir; ancak eserin fiziksel mülkiyeti ile mali hakların devri farklı meselelerdir. Merkezin eseri sergilemek, katalogda yayımlamak veya koleksiyonuna almak istemesi hâlinde bunun yazılı izne dayandırılması gerekir.
Sergi ve Katalog Öncesi Netleştirilecekler
- Eserin sergileneceği yer, süre ve tekrar sergilenip sergilenemeyeceği.
- Görselin katalog, tanıtım ve dijital ortamda kullanım izni.
- Eser sahibinin adının belirtilme biçimi (adın belirtilmesi hakkı).
- Eserin taşınması sırasındaki zarar riskinin kime ait olacağı.
- Sigorta yapılıp yapılmayacağı ve bedelin tespiti.
Bu başlıkların tek sayfalık bir izin metninde toplanması, sonradan çıkabilecek tartışmaların büyük bölümünü ortadan kaldırır.
Restorasyon ve Eski Eser Çalışmaları
Merkez, tarihî nitelikli yazma eser veya sanat objeleri üzerinde çalışma yürütüyorsa, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki izin ve bildirim yükümlülükleri gündeme gelir. Korunması gerekli kültür varlığı niteliğindeki bir eser üzerinde izinsiz müdahale, hem idari hem cezai sonuç doğurabilir. Bu nedenle çalışma öncesinde eserin statüsünün tespiti ve gerekli kurul izinlerinin alınması, süreçteki ilk adım olmalıdır.
Eser Bağışı ve Emanet Ayrımı
Merkeze bırakılan eserlerin bağış mı yoksa geçici emanet mi olduğunun belgeyle ayrılması gerekir. Bu ayrım yapılmadığında, eseri bırakan kişinin mirasçıları ile kurum arasında yıllar sonra iade uyuşmazlıkları doğabilir. Teslim tutanağında eserin fotoğrafı, ölçüleri, mevcut hasar durumu ve teslim amacının açıkça yazılması esastır.
Arşiv Düzeni İçin Öneriler
- Her eser için tekil envanter numarası verilmesi.
- Üretim/teslim tarihinin ve eser sahibinin kaydedilmesi.
- İzin metinlerinin envanter kaydına bağlanması.
- Dijital görsellerin çözünürlük ve kullanım koşuluyla birlikte saklanması.
- Eser hareketlerinin (sergi, ödünç, iade) tarihli olarak kaydedilmesi.
Buradaki bilgiler genel yönlendirme amaçlıdır; eser sahipliği, kültür varlığı statüsü ve kullanım izinleri her somut eser bakımından farklı sonuçlar doğurabileceğinden, uygulama öncesinde ayrıca hukuki görüş alınması yerinde olur.