3367 sayılı Karar, Ömerli Rüzgâr Enerji Santralinin yapımı amacıyla İstanbul İli, Silivri İlçesinde yer alan bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasını konu alır. Yenilenebilir enerji yatırımları için yapılan kamulaştırmalarda tartışma çoğunlukla bedelden önce bir başka noktada düğümlenir: kamu yararı unsuru ve aceleliğin haklılığı.
Özel Yatırıma Dayalı Kamulaştırmada Kamu Yararı Nasıl Kurulur?
Elektrik üretim tesisleri özel hukuk tüzel kişileri tarafından işletilse de, üretim faaliyetinin lisansa bağlı kamu hizmeti niteliği nedeniyle kamulaştırma yapılabilmektedir. Ancak bu, denetimin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Yargısal denetimde şu sorular sorulur: yatırımın lisansı ve kapasitesi kamulaştırılan alan büyüklüğüyle örtüşüyor mu, alınan taşınmaz gerçekten tesis için zorunlu mu, daha az müdahale ile sonuç alınabilecek bir alternatif var mı?
Silivri Özelinde Öne Çıkan Uyuşmazlık Başlıkları
- Tarımsal niteliği korunacak alan statüsü ile enerji yatırımının bağdaşıp bağdaşmadığı
- Türbin yerleşimi, iç yollar ve şalt sahası için alınan alanların ayrı ayrı gerekliliği
- Çevresel etki değerlendirmesi sürecinin tamamlanmış olup olmadığı
- Taşınmazın İstanbul içindeki konumu nedeniyle emsal değerinin tarım arazisi ölçütleriyle hesaplanmasına yapılacak itiraz
Aceleliğin Denetimi: İstisnanın Kural Hâline Gelmesi Sorunu
Acele kamulaştırma, olağan usulün işletilmesinin ciddi bir gecikmeye ve telafisi güç sonuca yol açacağı hâllerde başvurulabilecek bir yoldur. İdarenin, projenin takvimine ilişkin genel ifadelerle yetinmesi yeterli sayılmamalıdır. Dosyada aceleliğin somut, ölçülebilir ve taşınmaza özgü bir gerekçeyle desteklenip desteklenmediği ayrıca incelenmelidir.
Malikin İzleyebileceği Üç Aşamalı Strateji
- Belge toplama: Tapu, imar ve tarımsal statü belgeleri ile taşınmazın fiilî kullanımına ilişkin kayıtların derlenmesi.
- İdari yargı başvurusu: Kararın kendisine ve dayanağı işlemlere karşı süresi içinde iptal isteminde bulunulması; koşulları varsa yürütmenin durdurulması talebinin ayrıntılı gerekçelendirilmesi.
- Bedel savunması: El koyma gerçekleşse dahi bedel tespiti dosyasında emsal, verim ve konum argümanlarının eksiksiz sunulması.
Sık Yapılan Hata: Tebligatı Bekleyip Zaman Kaybetmek
Kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla süreç fiilen başlar. Kendi parseline ilişkin tebligatı bekleyen malikler, dava açma süresini ve keşif hazırlığını dar bir zamana sıkıştırmaktadır. Karar yayımlandığı anda parsel listesinin kontrol edilmesi, süreç yönetiminin en ucuz ve en etkili adımıdır.
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir; taşınmazın statüsü ve dosyanın aşamasına göre yapılacak değerlendirme değişebileceğinden, karar sonrası ilk günlerde hukuki görüş alınması yararlı olacaktır.