Gıda ışınlama, ürünün raf ömrünü uzatmak veya mikrobiyolojik yükünü azaltmak amacıyla kontrollü radyasyon uygulanmasıdır. İşletme açısından mesele teknik olmaktan çok idari bir izin ve şeffaf etiketleme meselesidir; nitekim denetimlerde çıkan uyuşmazlıkların çoğu işlemin kendisine değil, beyan edilmemiş olmasına dayanır.
İzin Alınmadan Yapılan İşlemin Sonucu
Ruhsatsız ışınlama tesisi işletmek veya izin kapsamı dışındaki bir gıda grubunu ışınlamak, tek başına idari para cezasıyla sınırlı kalmayabilir. Ürün piyasadan toplatılabilir, tesis faaliyeti durdurulabilir ve tüketiciye yanıltıcı bilgi verilmesi hâlinde ayrıca tüketicinin korunmasına ilişkin mevzuat ile ceza hukuku gündeme gelebilir.
Etiketleme: En Sık Yapılan Hata
Işınlanmış ürünün veya ışınlanmış bileşen içeren karışımın ambalajında bu durumun belirtilmesi zorunludur. Uygulamada şu noktalar gözden kaçar:
- Toplu ambalajda beyan yapılıp perakende ambalajda unutulması.
- Yalnızca bir bileşeni ışınlanmış bileşik üründe bileşen listesinde ibarenin yer almaması.
- İthal üründe menşe ülke etiketinin Türkçe etikete eksik aktarılması.
Kayıt Tutma ve İzlenebilirlik
Her parti için uygulanan doz, işlem tarihi, dozimetre ölçümü ve sorumlu personel bilgisi kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtlar yalnızca idari denetim için değil, ileride bir tüketici zararı iddiası doğduğunda işletmenin kusursuzluğunu ortaya koyabilmesi için de kritik önemdedir. Kayıtların belirli bir süre saklanması gerektiğinden, dijital yedekleme politikası oluşturulması önerilir.
İdari Yaptırıma Karşı Ne Yapılabilir?
- Denetim tutanağına, itiraz edilen hususlar mutlaka şerh olarak yazdırılmalıdır; sessiz kalmak kabul anlamına gelebilir.
- Numune alındıysa şahit numunenin usulüne uygun mühürlenip mühürlenmediği kontrol edilmelidir.
- Yaptırım kararının tebliğ tarihi, itiraz süresinin başlangıcı olduğundan tebligat zarfı saklanmalıdır.
- İdari para cezasına karşı başvuru yolunun sulh ceza hâkimliği mi yoksa idare mahkemesi mi olduğu, kararın dayanağına göre değişir; yanlış mercie başvuru süre kaybına yol açar.
Tedarik Zincirinde Sözleşmesel Koruma
Işınlama hizmetini dışarıdan alan gıda üreticileri, tedarikçi sözleşmesine doz belgesi teslimi ve mevzuata aykırılıktan doğacak zararın rücu edilmesine ilişkin hüküm koymalıdır. Aksi hâlde piyasaya süren sıfatıyla sorumluluk üretici üzerinde kalır.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir; gıda mevzuatı sık güncellendiğinden, işletmenizin durumuna göre yürürlükteki metnin ve tebliğ eklerinin ayrıca incelenmesi, gerekirse alanında çalışan bir avukattan görüş alınması uygun olacaktır.