Küresel ve bölgesel çalışmalar alanında faaliyet gösteren üniversite merkezleri, yurt dışı kurumlarla ortak proje, saha araştırması ve yayın faaliyeti yürütür. Necmettin Erbakan Üniversitesi'ndekine benzer merkezlerin yönetmelikleri kurumsal yapıyı düzenler; ancak uluslararası boyut devreye girdiğinde, tek bir yönetmeliğin ötesinde bir uyum kontrolü gerekir.
Yurt Dışı Fon Kabulünde Kurumsal Onay Zinciri
Yabancı bir kuruluştan alınacak proje desteği, üniversitenin mali mevzuatı ve iç onay süreçlerinden geçmelidir. Merkezin doğrudan taahhüt altına girmesi, sonradan onaylanmayan bir yükümlülük doğurabilir. Bu nedenle niyet mektubu aşamasında bile, imzaya yetkili makamın kim olduğu netleştirilmelidir.
Saha Araştırmasında Etik ve Veri Boyutu
- Görüşmecilerden alınacak onamın kapsamı ve dili
- Ses ve görüntü kayıtlarının saklama süresi
- Hassas konularda görüşmeci kimliğinin korunması için takma ad ve kod kullanımı
- Verinin yurt dışındaki ortakla paylaşılacak olması hâlinde aktarım rejimi
Özellikle son madde önemlidir: kişisel veri içeren araştırma materyalinin yurt dışına aktarılması 6698 sayılı Kanun bakımından ayrı bir hukuki sebep ve usul gerektirir. Proje planında bu adım öngörülmediğinde, veri toplandıktan sonra paylaşımın önü tıkanabilir.
Yayın Hakları ve Ortak Eser Sorunu
Uluslararası ortaklı çalışmalarda yazar sırası, telif hakkının kime devredileceği ve arşivde açık erişime açılıp açılmayacağı çoğu zaman proje sonunda tartışılır. Oysa bu konuların proje sözleşmesinde baştan yazılması, sonradan çözülmesi güç bir uyuşmazlığı önler.
Uyum Kontrol Listesi
- İşbirliği metnini imzalayacak makamın yetkisi teyit edildi mi?
- Fon kaynağının kurumsal olarak kabul edilebilirliği değerlendirildi mi?
- Etik kurul onayı alınması gereken bir çalışma söz konusu mu?
- Kişisel veri işleniyorsa aydınlatma ve aktarım planı hazır mı?
- Fikri haklar ve yayın serbestisi sözleşmede düzenlendi mi?
- Uyuşmazlık hâlinde uygulanacak hukuk ve yetkili merci belirlendi mi?
Uygulanacak Hukuk Kaydının Önemi
Sözleşmede uygulanacak hukuk ve yetkili merci belirlenmemişse, uyuşmazlık çıktığında hangi ülkenin kurallarının geçerli olacağı ayrı bir dava konusu hâline gelir. Bu belirsizlik, esas uyuşmazlıktan önce çözülmesi gereken ve süre kaybettiren bir aşama yaratır.
Yukarıdaki liste genel bir hatırlatma niteliğindedir. Uluslararası projelerde fon sağlayıcının kendi kuralları ve karşı tarafın ülke mevzuatı da sonucu etkilediğinden, sözleşme imzalanmadan önce hukuki inceleme yapılması gerekir.