Genel Havacılık Yönetmeliği (SHY-6B), ticari hava taşımacılığı dışında kalan genel havacılık faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenler. Bu alandaki hukuki tartışmaların ekseni, faaliyetin niteliğinin doğru belirlenmesidir: yapılan uçuşun genel havacılık kapsamında mı, yoksa ticari hava taşımacılığı kapsamında mı olduğu sorusu, uygulanacak tüm yükümlülük setini değiştirir.
Faaliyet Niteliğinin Belirlenmesi
Bir uçuşun bedel karşılığı yapılıp yapılmadığı, aracın kimin adına kayıtlı olduğu ve yolcunun işletmeci ile ilişkisi, nitelendirmede belirleyici olur. Masraf paylaşımı görünümü altında fiilen ücret karşılığı taşıma yapılması, denetimde en çok tartışılan konudur. Şirket ortakları veya çalışanları için yapılan uçuşlarda dahi, ödeme akışının ve uçuş amacının kayıtlarla açıklanabilir olması gerekir. Nitelendirme hatası, sadece idari yaptırım değil, sigorta teminatının kapsam dışı kalması gibi ağır sonuçlar da doğurabilir.
Ruhsat, Yetkilendirme ve Değişiklik Bildirimi
İşletmecinin sahip olduğu yetkilendirme belirli koşullara bağlıdır ve bu koşullardaki değişiklikler bildirime tabidir. Uygulamada gözden kaçan bildirim başlıkları şunlardır:
- Filoya hava aracı eklenmesi veya filodan çıkarılması.
- Sorumlu yönetici personelde meydana gelen değişiklik.
- Bakım kuruluşu veya bakım sözleşmesinin değişmesi.
- İşletme el kitaplarında yapılan revizyonlar.
- Ortaklık yapısı ve kontrol değişiklikleri.
Bildirilmeyen bir değişikliğin denetimde ortaya çıkması, tek başına yaptırım sebebi olabildiği gibi, geçmişe dönük uçuşların yetkisiz yapıldığı iddiasının da kapısını açar.
Kayıt Düzeni: Denetimin Asıl Konusu
Havacılık denetimlerinde savunma, büyük ölçüde kayıtlar üzerinden yürür. Uçuş ve görev süresi kayıtları, pilot lisans ve yeterlilik geçerlilik tarihleri, sağlık sertifikaları, bakım kayıtları ve uçuşa elverişlilik belgesinin geçerliliği en sık incelenen kalemlerdir. Bu kayıtların birbirini doğrulaması beklenir; uçuş kaydında görünen bir uçuşun, o tarihte geçerliliği dolmuş bir yeterlilikle yapılmış görünmesi tek başına ciddi bir bulgudur. Kayıtların geriye dönük düzeltilmesi ise durumu ağırlaştıran bir davranış olarak değerlendirilir.
Yaptırım Kararı ve İtiraz Yolu
- Denetim raporunda yer alan bulguları madde madde ayrıştırın; her bulgunun dayanağı ayrı ayrı incelenmelidir.
- Düzeltici faaliyet için süre verilmişse, planı belgelendirilmiş biçimde ve süresi içinde sunun.
- Yaptırım kararı tebliğ edildiğinde, kararda gösterilen başvuru merci ve süresini not edin.
- Faaliyetin askıya alınması söz konusuysa, yürütmenin durdurulması talebinin zamanlaması ticari sonuçlar bakımından belirleyicidir.
Sigorta ve Üçüncü Kişi Sorumluluğu
Zorunlu sigorta teminatının kapsamı, uçuşun beyan edilen faaliyet türüyle uyumlu olmalıdır. Beyan edilen faaliyetten farklı bir uçuş yapılması hâlinde sigortacının teminat dışılık savunması gündeme gelebilir. Bu nedenle uçuş planı, poliçe kapsamı ve yetkilendirme belgesinin birbiriyle örtüşmesi, kaza veya olay sonrası tazminat tartışmasında en kritik unsurdur.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Havacılık denetimleri teknik dosyaya dayandığından, bir bulgu veya yaptırım yazısı aldığınızda işletme kayıtlarınızla birlikte hukuki değerlendirme yapılması önerilir.