Adıyaman Üniversitesi Bağımlılıkla Mücadele Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, madde ve davranışsal bağımlılıklar alanında önleyici çalışmalar, farkındalık eğitimleri, danışmanlık ve araştırma faaliyetlerini düzenler. Bu merkezlerde çalışılan konu doğrudan kişilerin sağlık verisiyle ve zaman zaman ceza mevzuatıyla temas ettiğinden, gizlilik ile bildirim yükümlülüğü arasındaki denge en hassas hukuki başlıktır.
Sağlık Verisi Neden Özel Bir Rejime Tabi?
Bağımlılık durumuna ilişkin bilgiler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli kişisel veridir. Bu veriler, kanunda öngörülen sınırlı hâller dışında ilgilinin açık rızası olmaksızın işlenemez; işlendiğinde ise yeterli güvenlik tedbirlerinin alınması gerekir. Danışan dosyalarının fiziksel ve elektronik saklanmasında erişim yetkilerinin kişi bazında sınırlanması, kayıtların anonimleştirilmeden araştırma yayınına konu edilmemesi ve saklama sürelerinin önceden belirlenmesi temel gerekliliklerdir.
Gizlilik ile Bildirim Arasındaki Sınır
- Meslek mensuplarının sır saklama yükümlülüğü kural, bildirim ise istisnadır
- Sağlık mesleği mensuplarının görevleri sırasında suç belirtisiyle karşılaşmalarına ilişkin bildirim yükümlülüğü Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenmiştir
- Çocuğun korunmaya ihtiyacı olduğu izlenimi veren durumlarda koruyucu tedbir mekanizmaları ayrıca gündeme gelir
- Danışanın kendisine veya başkasına yönelik yakın ve ciddi bir tehlike beyanı, değerlendirme gerektiren ayrı bir durumdur
Bu ayrımların merkez içinde yazılı bir prosedüre bağlanması, hem danışanın güvenini hem personelin hukuki güvenliğini korur.
Danışanın Aydınlatılması
Danışmanlık ilişkisinin başında; hangi bilgilerin kayda alınacağı, kimlerin erişebileceği, hangi hâllerde gizliliğin istisnaya uğrayabileceği ve kaydın ne kadar süreyle saklanacağı anlaşılır bir dille açıklanmalıdır. Bu aydınlatmanın yapılmış olması, sonradan doğabilecek şikâyetlerde belirleyici olur. Reşit olmayan danışanlarda veli veya vasinin bilgilendirilmesi ile çocuğun mahremiyeti arasındaki denge ayrıca değerlendirilmelidir.
Merkez Faaliyetlerinde Kurumsal Riskler
- Eğitim ve farkındalık materyallerinde tıbbi tavsiye izlenimi doğuracak ifadelerden kaçınılmalı, merkezin yetki alanı açık tutulmalıdır.
- Araştırma projelerinde etik kurul onayı alınmadan veri toplanmamalıdır.
- Dış kurumlarla yapılan protokollerde veri paylaşımının kapsamı ve hukuki sebebi yazılı olmalıdır.
- Veri ihlali yaşanması hâlinde bildirim yükümlülüğünün kısa süreli olduğu gözetilerek bir olay müdahale planı hazır bulundurulmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Gizlilik ve bildirim gerilimi barındıran somut durumlarda karar vermeden önce, olayın koşulları ve mesleki mevzuat birlikte değerlendirilerek hukuki görüş alınması önerilir.