Devlet üniversitelerinde kurulan araştırma merkezleri, belirli bir akademik alanda çalışma yürütmek üzere rektörlüğe bağlı olarak faaliyet gösterir. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi bünyesindeki Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi merkezine ilişkin yönetmelik de, merkezin amacını, organlarını ve çalışma biçimini düzenler. Bu tür metinler kısa olsa da, merkez üzerinden yürütülen projelerde yetki tartışması çıktığında ilk bakılan kaynaktır.
Merkezin Hukuki Konumu
Araştırma merkezleri ayrı tüzel kişiliğe sahip değildir; üniversitenin bir birimidir. Bu nedenle merkez adına yapılan işlemler, hukuken üniversiteye izafe edilir. Dava açılırken husumetin merkeze değil üniversite tüzel kişiliğine yöneltilmesi gerektiği, uygulamada sıkça atlanan bir noktadır. Merkezlerin kuruluş ve işleyişi 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun çizdiği çerçeveye tabidir.
Organlar ve Karar Alma
Yönetmelik metninde şu üç unsur mutlaka kontrol edilmelidir:
- Müdür ve müdür yardımcılarının atanma usulü ile görev süreleri
- Yönetim kurulunun oluşumu, toplantı ve karar yeter sayıları
- Danışma kurulu öngörülmüşse yetkisinin bağlayıcı mı istişari mi olduğu
Yeter sayısına uyulmadan alınan bir kurul kararı, esas yönünden doğru olsa bile usule aykırılık nedeniyle sakatlanabilir.
Proje, Telif ve Arşiv Meseleleri
Tarih alanında çalışan merkezler; arşiv belgesi, sözlü tarih kaydı ve yayın üretir. Burada iki ayrı hukuki katman vardır. Birincisi eser sahipliğidir: merkez bünyesinde üretilen metin, fotoğraf ve kayıtlar üzerindeki haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında değerlendirilir. İkincisi, yaşayan kişilerle yapılan görüşme kayıtlarının kişisel veri niteliği taşımasıdır; bu kayıtların yayımlanması için ilgili kişinin bilgilendirilmesi ve rızasının belgelenmesi gerekir.
Sık Karşılaşılan Uygulama Sorunları
- Merkez faaliyeti ile fakülte dersleri arasındaki görev sınırının belirsiz kalması
- Dışarıdan alınan proje desteklerinde harcama yetkisinin kimde olduğunun yazılmaması
- Görev süresi dolmuş organ üyeleriyle toplantı yapılması
- Yayın haklarının önceden yazılı olarak düzenlenmemesi
Yönetmelik Değiştiğinde Ne Olur?
Yönetmelik değişiklikleri Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer ve kural olarak geçmişe etkili değildir. Bu nedenle bir uyuşmazlıkta, olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan metnin esas alınması gerekir. Güncel metne bakarak geçmiş bir işlemi değerlendirmek, sonucu tamamen değiştirebilecek bir hatadır.
Bu yazı bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır; merkez faaliyetlerinden doğan somut bir sorunda ilgili yönetmeliğin olay tarihindeki hâli ve üniversite senato kararları birlikte incelenmelidir.