İstanbul Arel Üniversitesi Yapay Zekâ Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, merkezin akademik ve teknik faaliyetlerinin çerçevesini çizer. Yapay zekâ alanındaki merkezleri diğerlerinden ayıran temel unsur, çalışmaların büyük ölçüde veri üzerinde yürümesidir. Bu da 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nu merkezin gündelik işleyişinin ortasına yerleştirir.
Araştırma Verisi Kişisel Veri Olduğunda
Model eğitimi için toplanan ses, görüntü, metin veya kullanım kayıtları, kişiyi belirli ya da belirlenebilir kıldığı ölçüde kişisel veridir. 6698 sayılı Kanun kapsamında veri işleme faaliyetinin bir hukuki sebebe dayanması, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve verinin amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlenmesi gerekir. Sağlık verisi gibi özel nitelikli veriler söz konusuysa koşullar belirgin biçimde ağırlaşır.
Merkezin Kurması Gereken Asgari Düzen
- Her proje için veri envanteri: hangi veri, hangi amaçla, ne kadar süre saklanacak
- Katılımcılara sunulan aydınlatma metni ve varsa açık rıza kayıtları
- Anonimleştirme veya takma adlandırma yönteminin yazılı olarak tanımlanması
- Erişim yetkilerinin kişi bazında sınırlandırılması ve log tutulması
Üçüncü Taraf Servisleri ve Aktarım
Bulut tabanlı işlem gücü ya da hazır model servisleri kullanıldığında, veri fiilen üniversite dışına çıkar. Bu durum bir veri aktarımıdır ve kendi hukuki rejimine tabidir. Proje başlarken hangi servisin kullanılacağının belirlenmesi, sonradan tüm veri setini taşımak zorunda kalmaktan daha az maliyetlidir.
İhlal Anında Ne Yapılır?
- Olayı tespit ettiğiniz anda erişimi durdurun ve etkilenen veri kümesini izole edin.
- Olayın kapsamını, etkilenen kişi sayısını ve veri kategorilerini yazılı olarak belirleyin.
- Üniversitenin veri sorumlusu irtibat noktasını derhâl bilgilendirin; bildirim yükümlülüğü kişisel değil kurumsaldır.
- Teknik incelemenin çıktısını ve alınan önlemleri tarihli biçimde kayda geçirin.
Etik Kurul Onayının Atlanması
İnsan katılımcı içeren çalışmalarda etik kurul onayı alınmadan veri toplanması, yalnızca yayın aşamasında değil, hukuki değerlendirmede de sorun oluşturur. Onay sonradan alınamaz; toplanan veri kullanılamaz hâle gelebilir. Bu nedenle veri toplama takvimi, onay süreci tamamlandıktan sonrasına planlanmalıdır.
Bu açıklamalar genel bir çerçeve sunar. Belirli bir veri seti, iş birliği ya da ihlal olayında 6698 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri ve kurumun iç politikaları birlikte değerlendirilmeli, uzman görüşüne başvurulmalıdır.